www.gasht-gozar.blogfa.com

جهانگردی، هتلداری، خدمات مسافرتی، فرصت ها و چالش ها

گردشگری ورزشی و قابلیت های آن در ایران

گردشگری رویدادها؛ نگاهی به ظرفیت­های گردشگری رویدادهای ورزشی در ایران

سال 1393 را باید سال رویدادهای ورزشی برای کشورمان دانست. جام جهانی فوتبال، لیگ جهانی والیبال، بازیهای آسیایی اینچئون، جام جهانی والیبال، و حالا هم  فوتبال جام ملت­های آسیا. همه­ی اینها مهم­ترین رویدادهای ورزشی امسال بودند. بگذریم از مسابقات کشتی و تکواندو کاراته. اما آیا تا بحال به این فکر کرده­اید چرا کشورها میلیون­ها و یا میلیاردها دلار خرج می­کنند تا میزبانی یک رویداد ورزشی را برعهده بگیرند؟ و یا  چگونه است که برای کسب میزبانی مسابقاتی مانند المپیک و یا جام جهانی روسای جمهور یک کشور نیز به تکاپو می­افتند؟ کشورهایی چون برزیل، آفریقای جنوبی، چین و یا روسیه که خیل عظیمی از مردمانش در فقر و تبعیض اقتصادی به­سر می­برند، به چه علت پول خود را برای ساخت ورزشگاه­هایشان خرج می­کنند؟ در پس پرده تلاش برای میزبانی یک رویداد چه می­گذرد؟  برای دانستن پاسخ این پرسش­ها شمار ا به خواند ادامه این گزارش فرا می­خوانم

گردشگری رویدادها چیست؟

گردشگری یک کشور طیف متنوعی از ویژگی­های تاریخی، فرهنگی و بومی محلی می­باشند که برخی از آنها دارای ابعاد فرا منطقه­ای هستند. درواقع گاهی برخی از مراسم­ها، آئیین­ها، کارناوال­ها و یاجشنواره­ها و فستیوال­ها  و دیگر موارد مشابه، رویدادهایی محلی با مخاطبانی جهانی هستند که به یک مزیت رقابتی ارزشمند برای مقاصد گردشگری تبدیل شده­اند. چراکه گاه قابلیت انتشار و صادر شدن به دیگر نقاط دنیا را نیز دارند. این رویدادها که ابتداعاً بیشتر به منظور تامین خواسته­ها و نیازهای مردم بومی،  محلی و یا ملی شکل گرفته­اند به دلیل جذابیت­هایی که گفته شد، در طی زمان  به عنصری برای مشارکتی بین­المللی تبدیل می­شود و این توان را پیدا می­کند که در موعد مقرر مردمانی را از  نقاط مختلف جهان به سوی خود فراخواند.  حسب تعریف رویدادگردشگری واقعه­ای است که به طور معمول برخلاف زندگی متعارف و جاری جامعه میزبان شکل می­گیرد. رویدادها در یک دوره مشخص زندگی زمانی اتفاق می­افتند و هدف از آن­ها برگزاری مراسم و آئیین­ها و جشن­ها، فعالیت­های گسترده اجتماعی، مسابفات ورزشی، برگزاری نمایشگاه­ها و غیره است.  آئیین­ها،  جشنواره­های هنری- فرهنگی فیلم، موسیقی و تئاتر، گردهمایی­هایی مذهبی و مراسم­ها و مسابقات ورزشی ازجمله مهمترین رویدادهایی هستند که هرکدام با داشتن تاریخ و پیشینه­ای منحصربخود در اقصی نقاط جهان درحال برگزاری­اند که در ادامه بیشتر آن­ها را تشریح میکنیم.

انواع رویدادهای گردشگری کدامند؟

رويدادها شامل موضوعات گوناگون و وسيعي مي­باشند که طبقه­بندی آن­ها کار آسانی نیست، چرا که طیف وقایع گردشگری از جشنواره­ای کوچک در یک روستا تا مسابقات جام­جهانی و یا المپیک متنوع است. از لحاظ زمانی نیز برخی از رویدادها سالیانه و برخی دیگر هرچندسال یکبار برگزار می­شوند که این خود کار را برای دسته­بندی رویدادها سخت کرده است. اما بصورت کلی بیشتر رویدادها حول محورهای زیر می­باشند:

 مسابقات ورزشي : برگزاري يك مسابقه ورزشي سبب جذب گردشگران به يك محل مي گردد. مسابقات رالي داكار، المپيك، جام جهاني فوتبال، دوچرخه­سواري تور دو فرانس، مسابقات تنيس، اسب سواري و بسياري ديگر از اين جمله­اند. از مهمترين وي‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژگي­هاي اين نوع رويدادها آن است كه هر ساله بر وسعت و تنوع آن افزوده مي­شود و مخاطبين بيشتري را به سمت خود جلب مي­نمايند. اين امر سبب مي­گردد تا سرمايه­گذاري­های كلاني در منطقه صورت گيرد كه در پي آن تحولي عظيم در زیر ساختهای این مناطق رخ خواهد داد. البته در رابطه با رویدادهای ورزشی و اثرات آن جلوتر به آن بیشتر می­پردازیم.

مراسم  آيينی- مذهبي: از جمله مهم­ترين و بزرگترين انوع اين مراسم ، مناسك حج مي باشد كه سبب مي­شود قشر عظيمي به كشور عربستان سفر نمايند و درآمد حاصل از اين مراسم ديني به عنوان درآمد حاصل از صنعت گردشگري محاسبه مي­شود. مراسم سال نوع ميلادي در واتيكان، مراسم مذهبي هندوئيسم در رودخانه مقدس گنگ در هندوستان و... از دیگر رویدادهای مذهبی است. جشن هالوین در غرب و جشن هولی در هند  (Holi festival) نیز از پروپاقرص­ترین شکل رویداها هستند که علاقه­مندان فراوانی در اقصی نقاط جهان دارد. علاوه براین در کشور ما نیز رویدادهایی از این قبیل کم نیستند. به طور نمونه مراسم تاسوعا و عاشورا به همراه تعزیه­خوانی در ماه محرم گردشگران خارجی زیادی را درایام فوق به کشور فرا می­خواند.  جشن نوروز، مراسم چهارشنبه سوري، مراسم­هاي مربوط به زرتشتيان (مهرگان، سده، تيرگان،...)، رسم گواتی چابهار، مراسم برف­چال مازندران، مراسم زار بندر لنگه، مراسم از تولد تا مرگ صابئین اهواز، قالی‌شوران مشهد اردهال، وارداوار ارامنه تهران، گل‌مالی بیجار، پیر شالیار اورامان تخت، آق قویون ترکمن‌ها، تعزیه خوانسار، نخل گردانی ابیانه، پیرچک‌چک یزد و مراسم شب یلدا هم از آیین‌هایی هستند که می‌توانند باعث جلب گردشگر و توجه جهانیان شوند.

 رویدادهای هنری : فعاليت­هاي هنری چون برگزاري جشنواره­هاي موسيقي و کنسرتها، نمايشگاه­هاي نقاشي، عكاسي،  فيلم، صنايع دستي و... علاقمندان بسیاری را به خودجلب می­کند. هر چه سطح چنين نمايشگاه­هايي بالاتر باشد، مخاطبين آن از اقشار بیشتری را دربرگرفته وجمعيت بيشتري را به سمت خود جذب مي نمايند.  جشنواره ­های فیلم سن سباستین در زاگرب، تورنتو، ونیز، کن، و جشنواره سینمایی اسکار در سطح بین­المللی شناخته­شده ترین شکل رویدادهای هنری هستند. در کشور ما نیز از این طبقه از رویدادها حمایت­هایی می­شود و در سال­های اخیر نیز نوآوری­هایی داشته­ایم. جشنواره بین­المللی فیلم و تئاتر و مسیقی فجر شاخص­ترین رویداد هنری ایران است و جشنواره فرهنگ اقوام ایران­زمین در گلستان و جشنواره موسيقي­های محلي (به عنوان نمونه در استان لرستان ) از جدید­ترین رویدادهای هنری می­باشد که هرساله بر اهمیت برگزاری آن­ها افزوده می­شود.

نمایشگاه­های بین­المللی و برگزاری یادمان­های تاریخی نیز از دیگر طیف رویدادها می­باشند.

 

 

 

 

اهمیت رویدادهای گردشگری برای کشورها:

ناگفته پیداست که با اشاعه یک رویداد در سطح بین­المللی مفاهیم دیگری نیز درکنار آن اهمیت می­یابند که به چگونگی بهره­مندی از رویدادها مربوط می­شوند. امروزه کشورها از برگزاری فستیوال­های مختلف، میزبانی مسابقات ورزشی، برپایی نمایشگاه­های تجاری و صنعتی و به راه­انداختن کارناوال­های خیابانی، هدف دیگری علاوه بر تمامی اهداف مصور دنبال می­کنند که از مهم­ترین آن­ها کسب منفعت اقتصادی از برگزاری یک رویداد می­باشد. این امر از طریق جذب مخاطبان و گردشگرانی که برای پیگیری رویداد از نزدیک به محل اجرای آن می­روند حاصل می­شود. اینجاست که با ورود علاقه­مندان و گردشگران، واقعه محلی به رویدادی بین­المللی تبدیل می­شود. رویدادها به عنوان یک ظرفیت گردشگری در برگزاری تورهای تخصصی یک شهر یا منطقه نقش ویژه­ای دارند و باعث تحولات اقتصادی و ورود ارز به کشورها و شهرهای میزبان شود. علاوه براین بخشی از توجه پوشش رسانه­های خبری را هم به خود اختصاص می­دهند که این خود به تبلیغ جاذبه­های یک کشور و شناساندن آن به مردم جهان کمک شایانی می­کند. گهگاه برخی سیاسیون نیز به دنبال کسب مشروعیت و محبوبیت از طریق جذب برخی از رویدادها (علی­الخصوص رویدادهای ورزشی) می­باشند. کشورهایی نیز از طریق برگزاری این رویدادها به دنبال نشان دادن چهره­ای متفاوت از خویش هستند.از طرف دیگر برای برگزاری رویدادها نیاز است تا زیرساخت­ها و روساخت­های کشور و یا یک منطقه برای پاسخگویی به مخاطبین بهبود یابد که این امر به سرمایه­گذاری و توسعه آن­ها می­انجامد. این توفیق اجباری سبب می­شود تا زندگی  مردم محلی نیز با بهره­گیری از امکانات جدید دستخوش تغییر شود و شاخص­های کیفیت زندگی شهری ارتقا یابد.

به طورکلی هفت دلیل برای برپایی رویدادهای ویژه یک منطقه وجود دارند که عبارتند از: جذب مردم درون نواحی داخلی، جذب کردن گردشگران خارج از فصول اصلی گردشگری، ایجاد تبلیغات رسانه­ای و افزایش وجهه ناحیه و کسب اعتبار برای مقصد، ایجاد تحرک و پویایی در جاذبه­های موجود، تشویق برای بازدید مجدد، کمک به بازسازی نواحی و توسعه اقتصادی از طریق افزایش زیرساخت­های شهری و بهبود امکانات رفاهی و ایجاد شور و نشاط اجتماعی و تخلیه روانی جامعه.

گردشگری رویدادهای ورزشی:

طبقه گردشگری ورزشی رویداد به آن دسته از فعالیت­هایی اطلاق می­شود که تعداد قابل ملاحظه­ای از شرکت­کنندگان یا تماشاچیان را جذب می­کند. نوع بازدیدکنندگان با توجه به نوع رویداد متفاوت است. برخی از رویدادها تماشاچیان بیشتری را نسبت به دیگر رویدادها جذب می­کنند مانند بازیهای المپیک و مسابقات جام جهانی. رویدادهای ورزشی معتبر مانند سوپر باول(سوپر باول یک زیلرت مذهبی مدرن است که در آن هدف مردم تجدید دیدار با دوستان و تجربه رویداد همراه با فردی است که دارای علایق مشابهی هستند )، بازیهای المپیک و جام جهانی اغلب به عنوان "رویدادهای شاخص" نامیده می­شوند. آنچه مردم را به تماشای این رویدادهای باشکوه فرا می­خواند در عناصری از قبیل ورزش­دوستی، تنوع طلبی، جستجوی حس برتری ملی و شکوه و زیبایی برگزاری آن­هاست. علاقه­مندی به این رویدادهای ورزشی تنها به حاضران و تماشاچیان بسیار آن­ها خلاصه نمی­شود، مسابقات برزگ و بااهمیت گاه تحت پوشش دهها شبکه خبری از سراسر جهان قرار می­گیرد و میلیاردها تفر در سراسر جهان با چشمانی مشتاق پخش مستقیم آنها را تعقیب می­نماید. این مسابقات صرفنظر از ویژگی­های اصلی ایجادکننده خود، عنصری درآمدزا برای موسسه­ها، نهادها و دولت­های حامی آن­ها تلقی می­شوند. چناچه در سراسر جهان دولت­ها و شهرههای مختلف همواره در پی کسب امتیاز میزبانی آن­ها بر می­آیند و بایکدیگر رقابت می­کنند.

گردشگری ورزشی چیست؟

گردشگری ورزشی سفری است که به دلایل غیر تجاری به صورت رسمی یا غیر رسمی و بر پایه تفریح یا تماشای ورزش، تشویق ورزشکاران، حضور در رویدادهای ورزشی، به صورت کوتاه مدت یا تعریف شده در داخل یا خارج از کشور صورت می­گیرد. درهمین راستا کسانی که برای مدت محدود (حداقل 24 ساعت و حداکثر شش ماه) به محیط های خارج از محل زندگی دائمی خود سفر می­کنند و انگیزه و هدف اصلی آنان مشارکت فعال یا غیر فعال در ورزش های رقابتی یا تفریحی یا حتی حضور در رویدادهای ورزشی به منظور لذت بردن و تشویق نمودن وزشکاران است گردشگران ورزشی نامیده می­شود. فعاليت­هاي مرتبط به امرگردشگري ورزشي را مي توان در پنج بخش اصلي مشاهده كرد 1-كساني كه درقالب تيم­هاي ورزشي سفرمي­كنند، مانند: ورزشكاران ، مربيان، داوران، مسئولين 2- طرفداران ورزش و تماشاگران رويدادهاي ورزشي، كه ترجيح مي­دهند تعطيلات و اوقات فراغت و تفريح خود را درمحيط­هاي ورزشي ( داخل يا خارج ازكشور) بگذرانند3-  افراديكه به عنوان محقق و پژوهشگر، درزمينه­هاي مختلف ورزشي سفر مي كنند 4- كساني كه به عنوان بازرگان، دربخش ورزش سفر مي­كنند 5- كساني كه سفرمي­كنند تا ازامكانات توانبخشي پزشكي، ورزشي  بهره­مندگردند.  

از طرف دیگر گردشگری ورزشی معمولا به 3 نوع اصلی تقسيم مي‌شود: 1- گردشگری ورزشی فعال که به ميزبانی گردشگرانی كه به صورت فعال در يك فعاليت ورزشی شركت مي‌كنند، می­پردازد؛ 2-گردشگری ورزشی مناسبتی که به ميزبانی از گردشگرانی كه تماشاگر يك واقعه ورزشی مرتبط است و 3- گردشگری ورزشی خاطره‌دوست (نوستالوژيك) و ميزبانی گردشگرانی كه برای ديدن يك مكان ورزشی نظير ورزشگاهی خاص يا جايگاه يادبود مشاهير ورزش و... سفر مي‌كنند. بسياری از كشورها و مناطق گردشگری، در بخش «گردشگری ورزشي خاطره‌دوست» جذابيت‌های لازم و امكان رقابت ندارند. در بخش «گردشگری مناسبتی» نيز حوزه عمل به شدت به سياست‌های كلي كشور ميزبان و شرايط جهانی و امكانات رقبا بستگی دارد. اما «گردشگري ورزشي فعال»، معمولا مورد توجه برنامه‌های مديريتی توسعه بازار گردشگری با علايق خاص قرار مي‌گيرد. اين شاخه از گردشگری ورزشی كه موجب شهرت منطقه گردشگری به عنوان مركز برگزاري اردوهای آماده‌سازی مي‌شود، چند دهه است كه مورد توجه قرار گرفته و بسياری از شهرهای اروپا، به ويژه مناطقی در آلمان، سوئيس و فرانسه مورد توجه تيم‌های ورزشی برای برگزاری اردو است. اسپانیا، استرالیا و آمریکا نیز ازجمله کشورهای موفق در حوزه گردشگری ورزشی هستند که باشگاه­های بزرگ جهان برای تمرینات آماده­سازی این­کشورها را انتخاب می­کنند. در آسیا نیزکشورهایی مانند امارات و ترکیه حضور در این عرصه را تجربه کرده و البته در همین زمان کوتاه، نیزدرآمدهای خوبی هم داشته­اند. چنانچه در ترکیه سرمایه گذاری های خوبی در زمینه ایجاد اردو های ورزشی انجام شده و این کشور در کنار امارات مقصد خوبی برای ایجاد اردوهای تیم های ورزشی محسوب می­شود .اين مراكز عموما به دلايل زير شهرت می يابند:1. خدمات درخشان طب ورزشی2 . امكانات متعدد تمرين ورزشی در سطح استاندارد‌های جهاني3 . تخصص در زمينه مديريت اردوهای ورزشی 4. موقعيت جغرافيايی در منطقه 5. دسترسي‌ها و شبكه حمل و نقل مطلوب درون شهری و برون شهری برای كاهش زمان مسافرت بين مكان استقرار و مكان‌های ورزشی 6. ويژگي‌های طبيعی مناسب برای بعضی از ورزش‌ها 7.كيفيت و كميت اردوگاه‌ها 8. آب و هوای مناسب و خوراك سالم.

هزینه­ها و منفعت­ها از برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی:

مخارج برگزاری یک رویداد ورزشی را می­توان به هزینه­های مستقیم(احداث ورزشگاه­ها و دهکده­های ورزشی) و هزینه­های غیرمستقیم نظیر سرمایه­گذاری لازم بروی زیرساخت­هایی از قبیل حمل و نقل و تاسیسات اقامتی، هزینه­های عملیاتی مربوط به تدارک و اجرای برنامه­ها و سرانجام مخارجی که برگزارکنندگان بابت ورزشکاران و همراهان تیم­ها، خدمات رسانه­ای و گردشگران تقبل می­کنند، دانست.  سرمایه­گذاری­هایی که درچنین مواردی در شهرهای میزبان انجام می­شود اگرچه عمدتا و حداقل در مراحل نخست از سوی منابع دولتی تامین می­گردد ولی سودآوری کسب و کارگردشگری ورزشی عنصری جذاب برای فعالین بخش خصوصی نیز به حساب می­آید. برای تجزیه و تحلیل اثرات برگزاری یک رویداد بزرگ ورزشی نیاز به بازده زمانی درازمدتی است. چرا که گذشت زمان به تجزیه و تحلیل هزینه-منفعت ناشی از واقعه­ی گردشگری ورزشی بهتر کمک می­کند به­طور مثال چین یکی از اهداف برگزاری المپیک 2008 پکن را پیشتازی در عرصه جذب گردشگران بین­المللی در طی 5سال مشخص کرده بود که این هدف طی مدت زمان کمتر از چهار سال بدست امد و چین درسال 2012 در زمره 5کشور نخست گردشگرپذیر قرار گرفت. کشوری که قبل آن چهره تقریبا ناامنی با ادراه کمونیستی جامعه در اذهان بوجود اورده بود، توانست با برگزاری المپیک وجهه­ای مساعد برای خود دست­وپا کند. برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی کارکردی سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دارد که در این بخش بیشتر به حوزه اقتصادی بازی­ها در 20سال اخیر نگاهی می­اندازیم.  دولت چين براي آماده سازي و برگزاري مسابقات المپیک مبلغ 43 ميليارد دلار هزينه كرده و برگزاری بازیهای المپیک برای چین بیشتر از ۲ میلیون فرصت شغلی ایجاد کرد که سهم اعظم آن در بخشهای عمرانی هستند، که در مقایسه با سالهای قبل و میزبانان قبلی رقم قابل توجهی است چرا كه نزديك به سه برابر 15 ميليارد دلاري است كه چهار سال پيش از آن يونان به عنوان ميزبان المپيك خرج كرده بود. تا آن زمان، يونان بيشترين هزينه را در طول تاريخ بازيها صرف المپيك كرده بود در المپیک 2000 سیدنی حدود 5 میلیارد دلار هزینه گردید این درحالی است که آماده­سازی سیدنی برای برگزاری مسابقات المپیک با ایجاد ۱۵۰ هزار فرصت شغلی در این شهر همراه بود. در سال ۱۹8۸ میلادی که مسابقات المپیک در سئول، پایتخت کره جنوبی، برگزار شده بود حدود ۳۰۰هزار فرصت شغلی در کره ایجاد شد. در جام جهانی فوتبال2010 آفریقای جنوبی که به رشد نیم درصدی در تولید ناخالص داخلی منجر شد تعداد گردشگران ورودی نیز طی یکماه به 500 هزار نفر با میانگین اقامت 15روزرسیده بود. آفریقای جنوبی برای برگزاری این رویداد بالغ بر 4میلیارد دلار هزینه کرده بود. این رویداد باعث تزریق 1/7بیلیارد دلار دارایی های خارجی به اقتصاد این کشور شد و این کشور توانست ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار سود بدست آورد. دولت آلمان نیز با برگزاری جام جهانی فوتبال در سال 2006 توانست  50 هزار فرصت شغلی ایجاد کند، 400 میلیون دلار تنها ازمحل گردشگری عایدی بدست آورد. جام 2006 طبق گزارش‌های رسمی حدود 430 میلیون یورو مخارج عملیاتی (به جز هزینه‌های زیرساختی) و در مقابل 135 میلیون یورو سود خالص به همراه داشته است. جام جهانی 2014 برزیل با هزینه­ی 14میلیارد دلاری برگزار شد. طی مطالعات صورت گرفته در فاصله سال‌های 2010 تا 2014 جام جهانی باعث به جریان افتادن 3/63 میلیارد دلار در اقتصاد برزیل شد و سالانه 3 میلیون و 630 هزار شغل ایجاد و درآمدی معادل 2/28 میلیارد دلار نصیب مردم این کشور کرد. این تمام ماجرا نیست. برزیل که میزبانی بازی­های المپیک 2016 دارد نشسته است تا سودآوری­های جدید نیز سرریز شود. چرا که هزینه­هایی که برای برگزاری جام جهانی انجام داده، بار مالی برگزاری المپیک 2016ریو و تجهیز زیرساخت­های ورزشی و شهری را تا میزان بسیار زیادی کاهش داده است. برای دولت، اقتصاد و مردم برزیل جام جهانی را می­توان فصل «کاشت» گردشگری ورزشی دانست و المپیک ریو را فصل «برداشت». در مورد تاثیر برگزاری این بازیها سخنان زیادی گفته می شود ولی واقعیت نشان می دهد بازیهای المپیک روی زندگی تک تک ساکنان کشور میزبان تاثیر می­گذارد.

گردشگری ورزشی در ایران

علی­رغم اینکه کشور مان دارای ورزش­های محلی و ملی فراوان، با قابلیت­های ایجاد رویدادهای ورزشی در حوزه منطقه­ای-به دلیل نزدیکی فرهنگی- و بین­المللی-به دلیل جذابیت موضوعی ورزش­ها- است، اما دلایل چندی وجود دارد که بهره­مندی از این قابلیت را با مشکل مواجه کرده است. جدای از نگاه­های سختگیرانه­ای که به حق یا ناحق در برخی سال­ها درفضای ورزشی کشور برای میزبانی رویدادها حاکم بوده، اما  مسابقاتی که ایران میزبانی آن­ها را داشته نشان داده که می­تواند از پس معرکه بخوبی درآید. وجود خیل علاقمندان و ورزش­دوستان در ایران که زبانزد عام و خاص هستند بر هرچه باشکوه و هیجانی کردن و دیدنی­تر کردن مسابقات میانجامد. طرفداران فوتبال، کشتی، بسکتبال و والیبال مشتی نمونه خروار از فضای علاقمند به برگزاری رویدادهای ورزشی در ایران هستند که باید به این نکته با جدیت و اهتمام بیشتر اندیشید. اگرچه تصمیم به برگزاری مسابقات بزرگ ورزشی در ایران با مسائل فرهنگی نیز گره خورده است، اما پیش از این، فقدان امکانات مناسب ورزشی، استادیوم­های مجهز، و سایر زیرساخت­های مرتبط مهم­ترین پاشنه آشیل حوزه ورزشی ایران برای برگزاری مسابقات  بزرگ ورزشی(مانند مسابقات جام ملت­های فوتبال آسیا و یا بازی­های آسیایی) می­باشد. بنابراین بی­راهه نیست که بگوییم تا مناسب شدن اوضاع و امکانات در حوزه­های ورزشی سالن­های سرپوشیده بهتر است که از دیگر قابلیت­های ورزشی که دربافت اقلیمی-توپوگرافی ایران جای می­گیرد بهره­مند شویم. مقصود بهره­مندی از ورزش­هایی است که در تناسب این موهبت­ها وجذابیت­های طبیعی جای می­گیرند. به عنوان نمونه رشته­کوه­های البرز، زاگرس و قله­های دماوند، الوند، دنا و سبلان و سایر قلل را می­توان برای کوهنوردان و سنگ­نوردان و صخره­نوردان داخلی و خارجی با امکاناتی که سرمایه­گذارای چندانی نیز نمی­خواهند مهیا کرد. کویرها و صحرهای ایران را نیز  می­شود برای مسابقات اتومبیل­رانی و تورهای سافاری معرفی نمود. خطه­ی شمال و جنوب نیز بستر مناسبی است برای ورزش­های ساحلی مانند فوتبال، والیبال، هندبال، و دیگر ورزش­های ساحلی-آبی. خوشبینانه­تر که بنگریم از پیست­های اسکی برف و اسکی چمن نیز می­توان گشایشی حاصل کرد. بگذریم از رودخانه­های خروشان در ارتفاعات چهارمحال و بختیاری یا لرستان و گیلان که جان می­دهند برای رفتینگ (قایق­سواری بر رودهای خروشان).

علاوه براین آب­وهوای ایران برای ایجاد کمپ­های ورزشی بین­المللی نیز مناسب است. باشگاه­های ایرنی هرساله  ترکیه و امارات را به عنوان کمپ تمرینات خود درنظر می­گیرند که کشورمان به دلیل شرایط مناسب اقلیمی و تنوع آن در هرفصل از سال می­تواند پذیرای اردوهای تیم­های ورزشی در عرصه داخلی و خارجی باشد. جزیره کیش، در زمستان و شهرهای شمالی ایران در بهار مستعدترین مناطق برای این امر می­باشند که نیازمند نگاه ویژه، برنامه­ریزی دقیق و سیاستگذاری اصولی می­باشند. بسیاری از کشورهای حوزه خاورمیانه و شمال اروپا به دنبال آب­و هوایی مانند ایران برای تمرینات آماده­سازی هستند که این امر مستلزم بهبود زیرساخت­ها و تجهیز امکانات مورد نیاز است که باید سرمایه­گذاری بیشتری صرف این بخش شود.

ر

سخن پایانی

باتوجه به اثرات مهمی که گردشگری رویدادها می­تواند در کل کشور داشته باشد و باتوجه به پتانسیل­های فراوان در جذب گردشگری رویدادها در تمام نقاط کشور و جود آئیین­ها و مراسمات ویژه فرهنگی، مذهبی، باستانی مانند ماه رمضان، ماه محرم، ماه صفر، جشن­های باستانی (جشن مهرگان، جشن نوروز) و برگزاری همایش­های علمی، و گردشگری ورزشی و صدها پتانسیل دیگر از کلانشهرها گرفته تا مناطق حاشیه­ای و دورافتاده کشور، این شاخه از گردشگری، به عنوان یک عامل مهم در جذب گردشگران داخلی و خارجی می­تواند باشد که نیازمند هم­اندیشی­های بیشتری است.

 


برچسب‌ها: گردشگری ورزشی
+ نوشته شده در  شنبه هشتم فروردین ۱۳۹۴ساعت 13:4  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

گردشگری هنری

گردشگری هنری چیست؟

از جمله جنبه­های گردشگری که در ادبیات گردشگری کمتر بدان پرداخته شده گردشگری هنری می­باشد. از همین روی منابع متعددی برای تبین آن وجود ندارد و نوشته­های اندکی به این شکل از گردشگری پرداخته­اند. که گردشگری هنری را اینگونه تعریف کرده­اند: «گردشگری هنری به شکلی از گردشگری گفته می­شود که با هدف بازدید از تولیدات هنری به یک مقصد انجام می­گیرد. این بازدید می­تواند شامل حضور در گالری­های هنری ) مانند گالری پرادو در  مادرید، افیزی در فلورانس[1](، سالن­های اپرا (خانه اپرا سیدنی، لواسکالا در میلان[2])، سالن­های تئاتر (براود-وی نیویورک، رویال شکسپیر استرانفورد[3]) سالن­های اجرای موسیقی کلاسیک (سمفونی هال در بوستون[4])، جشنواره­های هنری (فستیوال ادینبورگ، کارناوال ونیز[5]) و یا سفر به منظور حضور در حراجی­های هنری (حراج کریتسی و یا ساتبی در لندن و یا دبی)  و یا دیگر تولیدات هنری در غالب صنایع دستی٬ تابلوهای نقاشی و خطاطی٬ موسیقی و ابزارهای آن و دیگر موارد مرتبط با تولید هنر باشد. ریشه گردشگری هنری را باید درمیان گردشگران گراند تور در قرن 17 به بعد دانست که اشتیاق سیری ناپذیر برای بازدید از تئاترها، سالن‌های اُپرا، سالن‌های کنسرت و جشنواره‌ها از خود نشان می‌دادند.

 

اگرچه در تعریف گردشگری هنری ابهاماتی دیده می­شود و در بین صاحبنظران مباحثی وجود دارد؛ از جمله اینکه آیا نگارخانه‌های هنری که مأوای مجموعه‌های هنریِ تاریخی‌اند، بخشی از گردشگری میراث هستند یا گردشگری هنری؟  چرا که در اکثر موزه­ها که آثار باستانی وجود دارد، بخشی از فضای موزه به گالری­ها اختصاص دارد که آثار هنرمندان بنام آن کشور را به نمایش می­گذارد- علی­رغم این، گردشگری هنری برای چند بخش گزینه جذابی است که شامل: الف) بسیاری از گردشگران، ب) صنایعی که محصولات گردشگری هنری عرضه می‌کنند،  ج) مناطق و شهرهایی که در پی ترویج مناظر هنری موجود خود یا توسعه گردشگری هنر – محور (در راستای به‌کارگیری راهبردهای احیای شهری) هستند.

انواع گردشگران هنری

پژوهشگران گردشگری؛ گردشگران هنری را براساس سطوح انگیزه و علاقه، به دسته­های مختلفی تقسیم کردند که  بدین صورت است: گردشگر هنر – محور فردی است که برای دیدن یک اجرای ویژه هنری، تصمیم به مسافرت می‌گیرد. گردشگر غیرهنری نیز کسی است که برای اهداف دیگری غیر از هنر سفر می‌کند ولی به‌عنوان بخشی از سفر، اجراهای هنری را نیز تجربه می‌کند. گردشگران هنر – محور خود به دو دسته‌ی مجزا بخش می‌شوند: گردشگران کاملاً هنرگرا، که قبل از سفر تصمیم گرفته‌اند در یک اجرای هنری شرکت کنند، و گردشگران هنرگرای چندهدفه که برای آنها شرکت کردن در یک اجرای هنری به اندازه سایر دلایل سفر اهمیت دارد. گردشگران غیرهنری نیز به دو دسته قابل تقسیم هستند: 1) گردشگران هنرگرای حاشیه‌ای که برای آنها دیدار از یک اجرای هنری جزء دلایل ثانویه بازدید است. 2) گردشگران هنرگرای تصادفی که بعد از ورود به مقصد تصمیم می‌گیرند تا از یک اجرای هنری دیدن کنند ولی این امر بخشی از تصمیم اولیه آنها برای بازدید نبوده است. این طبقه‌بندی به افراد فعال در گردشگری هنری کمک می‌کند تا انگیزه‌های پیچیده و فرایندهای تصمیم‌گیری گردشگران هنری را درک کنند؛ این شناخت به سازمان‌های فعال در این حوزه نیز کمک می‌کند تا محصولات مناسبی را طراحی کرده و تلاش‌های بازاریابی خود را هدفمند سازند.

مزایا و معایب توسعه گردشگری هنری

بی‌شک، گردشگری هنری برای مکان‌ها و مقصدها دارای منافعی است. استقبال از تولیدات هنری، از فراموشی و به خاطره سپری تولیدات هنری یک منطقه از طریق ایجاد و تقویت حس خویشتن‌شناسی بین مولدان آثار هنری جلوگیری می­کند و به افزایش غرور ملی و فرهنگی منجر می­­شود. با فروش بلیط و کسب مخارج بیشتری که معمولاً همه گردشگران فرهنگی دارند نیز می‌توان درآمد بیشتری تولید کرد که به بهبود کیفیت زندگی ساکنان منجر شود. همچنین از آنجا که رویدادهای هنری عمدتا در شب اجرا می‌شود، می‌توان بر تعداد اقامت‌های شبانه افزود که به عنوان یک راهبرد باید مدنظر تورگردانان ایرانی نیز قرار گیرد. عرضه‌ی یک تصویر شاداب هنری، از طریق به نمایش گذاشتن گالری­های عکاسی مرتبط با زیبایی­های طبیعی-تاریخی یک مقصد، تصویر ذهنی مقصد را بهبود می‌بخشد و آن را مکان جذاب‌تری برای بازدید، زندگی و حتی کار  مبدل می‌کند. علاوه بر این، مکان‌های هنری نقش بسیار مهمی در راهبردهای بازساخت هویت-منظر شهری ایفا می‌کنند. با وجود این، در درون این بخش، تنش‌هایی نیز وجود دارد. افرادی که در حوزه هنر فعالیت می‌کنند اغلب دارای اولویت‌هایی متفاوت از بخش گردشگری هستند. زمان طراحی اجراها و نمایش‌ها نیز معمولاً ناکافی است که در این حالت امکان گنجاندن آنها در بسته‌های تعطیلاتی گردشگری هنری، میسر نخواهد بود. سرانجام، نگرانی‌های در مورد تأثیر گردشگری  بر هنر و تولیدات هنری-فرهنگی را می­توان اینگونه دید: گردشگری می‌تواند در نظام‌های گوناگون، نمادهای فرهنگی یک جامعه را تبدیل به کالا نماید. تماس سطحی گردشگران با فرهنگ محلی و صرف تفریح و گذراندن اوقات فراقت دلچسب سبب می‌شود که تمام تأسیسات و خدمات محلی به نحوی سازمان یابد که بتواند رضایت گردشگران را جلب نماید، از این رو فرهنگ محلی به مجموعه‌ای در هم پیچیده در چارچوب کالایی شدن بدل می‌گردد و همه چیز در خدمت پول و درآمدزایی قرار می‌گیرد. این درآمد به بهای گزافی به دست می‌آید یکی از این موارد از دست دادن هویت خود برای رضایت غیر خود است. برخی نویسندگان به تجاری شدن یا کالایی شدن فرهنگ جامعه میزبان اشاره کرده‌اند به این معنا که ساکنان محصولات فرهنگی خود را آن گونه که مورد پسند گردشگران باشد عرضه می‌کنند. کثرت گردشگران در بین مخاطبان ممکن است تا مسئولان را به این فکر وا دارد  تا برنامه‌های هنری بیشتری را تدارک ببینند؛ که در این صورت این امر به بهای کاهش کیفیت و کمیت نمایش‌های جدی‌تر تمام می­شود.

مرور یک تجربه از تنوع بازار گردشگری با تمسک به هنر

برخی از کشورها با تدوین برنامه و استراتژی­های بازاریابی مختلفی از تولیدات هنری برای تنوع و توسعه محصول و گسترش بازار گردشگری بهره یافتند. به عنوان مثال مالزی با برگزاری نمایشگاهی به نام آرت اکسپوی مالزی (Art Expo Malaysia) تلاش دارد تا خود را به عنوان یک چهره­ی بین­المللی هنر معرفی کند. همچنین این کشور در سال اخیر  با راه­اندازی کمپین   MyFest 2015 به عنوان یک ماموریت ملی که به دنبال کمپین دیدار از مالزی در سال 2014 (Visit Malaysia2014)  تشکیل شد، با موضوع "جشن های پایان نیافتنی" بر روی تولیدات هنری، تنوع فرهنگی، میراث و جشنواره‌های این کشور به عنوان یک محصول گردشگری منسجم تمرکز دارد و با خود شعار "مالزی، آسیای واقعی " را نیز یدک می‌کشد. 

 

گردشگری هنری در ایران:

علی­رغم این که کشور ایران دارای پیشینه بسیار غنی در بخش تولیدات هنری و فرهنگی دارد٬ اما هنوز نتوانسته جایگاه مناسبی برای خود بوجود دارد. با وجود این در سال­های اخیر تلاش شده تا به این بخش از تقاضای گردشگری توجه بیشتری شود. بدین ترتیب طرح گردشگري هنري به صورت يک طرح کارآفريني در سطح ملي در مجمع تشخيص مصلحت نظام به تصويب رسيده است و با توجه به چشم انداز 1404 که ایران بايد از نظر اشتغال­زايي و ارزآوري اقتصادي به جايگاه هاي بالاي منطقه برسد مورد توجه قرار گرفته است. خلاصه این طرح بدین صورت است: فاز اول اين طرح به صورت پايلوت در پروژه قوي الماس خاورميانه اجرا خواهد شد. در اين طرح نخستين نمايشگاه دائمي صنايع دستي و هنرهاي سنتي کشور در طبقه دوم پروژه و در زميني به مساحت 5 هزار متر مربع با 200 باب مغازه براي نمايش و فروش آثار هنرمندان صنايع دستي کشورمان تعبيه شده است که آن ها مي­توانند آثار خود را از 3 تا 5 سال به گردشگران ارائه کنند. هنرمنداني در اين پروژه انتخاب مي­شوند که داراي شناسنامه هنري هستند و مي­توانند شناسنامه اصالت اثر و بسته­بندي مناسب محصولات خود و کاتالوگ آن­ها را ارائه کنند. پنج محوريت اقتصادي، سياست خارجي، فرهنگي، اجتماعي و علمياز ابعاد این طرح می­باشد.

 

وضعیت گالری­های ایران

گالری­ها یا نگارخانه­ها که محلی برای ارائه آثار هنرهای تجسمی (نقاشی،خوشنویسی، مجسمه‌سازی، طراحی، عکاسی، گرافیک، طراحی صنعتی، معماری و طراحی داخلی و همچنین هنرهای مشتق از آن‌ها)، شناساندن سبک­های مختلف هنری، معرفی هنرمندان کمترشناخته شده و نهایتا بالابردن سطح فهم و درک هنری مخاطب و کمک به اقتصاد هنرهای تجسمی است امروزه بیش از پیش در کانون توجهات دوستداران هنر به عنوان مکانی جهت قرارهای هنری مد نظر می­باشد. با از جدی شدن هنر تجسمی در ایران که نزدیک به 40 سال از عمر آن می­گذرد شهرهای مختلفی در ایران دارای گالری­های هنری می­باشند که برخی از آن­ها دولتی و برخی دیگر خصوصی می­باشند. در این میان تهران با داشتن نزدیک به 80 گالری که حدود 50 تای آن­ها فعال هستند از لحاظ برخورداری از  تعداد گالری­ها از جایگاه مناسبی برخوردار نیست. چرا که حجم بالای هنرمندانی که تمایل دارند تا آثارشان در تهران به نمایش گذاشته شود با این تعداد از نگارخانه­ها هم­پوشانی ندارد. بنابراین نیاز است تا مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد  به عنوان متولی نظارت بر فعالیت گالری­ها و اعطای مجوز­ به علاقه­مندان گالری­داری ورود بیشتری به این عرصه نماید و با ارائه کمک­های بیشتر، این بخش از هنر را پویاتر از قبل نماید. البته ناگفته نماند عمده مشکلاتی که در زمینه ارائه و نمایش آثار در بخش موسیقی و تئاتر کشور وجود دارد، در بخش هنرهای تجسمی وجود ندارد، چون بخش خصوصی نمایش و ارائه آثار هنرمندان را بر عهده دارد و بدون کمک دولت این کار را انجام می­دهد. علی­رغم این این در سال­های اخیر شاهد حضور سیاسیون و دولتمردان در اجراهای هنری مختلفی اعم از حراجی بزرگ تهران تا نمایشگاه­های نقاشی و خوشنویسی از هنرمندان مختلفی بوده­ایم که خود سبب دلگرمی هنرمندان می­شود. علاوه براین مرکزهنرهای تجسمی وزارت ارشاد برای ارائه آثار هنرمندان کشور در عرصه بین المللی و رویدادهای مهم برنامه­های را طراحی و برخی را اجرا کرده است که ازجمله آن­ها می­توان به حضور در نمایشگاه دوسالانه بی­ینال ونیز، اشاره کرد که درسال اخیر برنامه­های جدی­تری مد نظر است. در سال­های اخیر آغاز به کار نگارخانه هنر ایران در روتردام  نیز اقدامی مثبت تلقی می­شود. در شهرک سیته فرانسه نیز فضایی برای هنرهای تجسمی کشورمان اختصاص دارد که هنردوستان می­توانند به طور متناوب از آن استفاده نمایند.

 

گالری­های معروف جهان:

گالری هنری موسوم به قصر زمستانی (Winter Palace)در سن پترز بورگ روسیه که از سال 1760 میلادی اقامتگاه تزارهای روسی بوده بزرگترین گالری در جهان است که متشکل از 322 گالری فرعی می­باشد که دارای3,000,000 اثر هنری و شی عتیقه است. جالب است بدانید برای تماشای تمامی آثار هنری در این گالری، 11سال زمان نیاز دارید. برای اطلاعات بیشتر از این موزه به سایت www.saint-petersburg.com سر بزنید.

همچنین نگارخانه دولتی ترتیاکوف (Tretyakov Gallery) در شهر مسکو در طی نزدیک به یکصدوپنجاه سالی که از بنیان این موزه می‌گذرد، بیش از ۱۳۰ هزار تابلوی نقاشی، پیکر و شمایل ازآثار نقاشان نامی و هنرمند روس در سده‌های یازده تا ۲۰ در خود جای داده است. علاقه‌مندان برای بازدید کامل باید از ۵۲ تالار موزه که هریک به دوره زمانی ویژه‌ای تعلق دارد عبور کنند. وبگاه www.tretyakovgallery.ru  مربوط به این گالری است.

نگار خانه ملی هنر در آمریکا (National Gallery of Art ) که در شهر واشنگتن دی سی می­باشد از مشهورترین مراکز فرهنگی این کشور محسوب می­شود که در سال 1937 تاسیس شده است و آثار هنرمندان بنامی را به نمایش می­گذاشته است. برای اطلاعات بیشتر از این گالری کافیست سری به  وبگاه www.nga.gov بزنید. گالری ملی پرتره لندن نیز (National Portrait Gallery) نخستین گالری پرتره در جهان است که در سال 1856 آغاز بکار کرد. این گالری مجموعه­ای از پرتره­های بریتانیایی­ که از شهرت و اهمیت تاریخی برخوردرند را به نمایش گذاشته است که برای اظلاعات بیشتر می­توانید به سایت www.npg.org.uk مراجعه کنید.

گالری ساعتچی (Saatchi Gallery) از دیگر گالری­های هنری در لندن می­باشد که توسط چالز ساعتچی در 1985 افتتاح شد. نمایش آثار جنجالی و بحث­برانگیز از هنر معاصر توسط هنرمندان ناشناخته بر شهرت این گالری افزوده است. وبگاه www.saatchigallery.com متعلق به این گالری است.

موزه ملی هنر کاتالونیا  "National Art Museum of Catalonia"در اسپانیا که در قصر ملی واقع شده مجموعه آثار هنری از رنسانس، رومانسک، گوتیک باروک و هنر قرون معاصر 19 و 20 را در کنار بخش­های مختلفی از عکاسی گرفته تا طراحی و نقاشی را در به عرصه نمایش گذاشته است. www.museunacional.ca وبگاه این موزه-گالری است.

 



[1]. Uffizi, Florence; Prado, Madrid

[2]. Sydney Opera House; La Scala, Milan.

[3]. Broadway, New York; Royal Shakespeare Company, Stratford-upon-Avon.

[4]. Symphony Hall, Boston

[5]. Edinburgh Festival; Venice Carnival


برچسب‌ها: گردشگری هنری
+ نوشته شده در  شنبه هشتم فروردین ۱۳۹۴ساعت 13:0  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

کویرگردی

نوشته زیر گزارشی درباره وضعیت کویرگردی ایران است که در روزنامه سراسری  فرصت امروز به چاپ رسید.
**روزنامه فرصت امروز، روزنامه ای اقتصادی-مدیریتی است.
***استفاده از این نوشته بدون ذکر منبع بلامانع است.
http://forsatnet.ir/market-report/tourism-market.html

گزارش «فرصت امروز» از ظرفیت‌های کویرگردی ایران

کویر؛ تلاقی ماسه و گام‌های مشتاق

 «هرکس که یکبار کویر را ببیند، افسون آن تا پایان عمر رهایش نمی‌کند.» این به خوبی می‌تواند عمق زیبایی و افسونگری کویر و کویرنوردی را نشان دهد. به همین دلیل هم هست که اگرچه جنگل و طبیعت سرسبز در کنار رودخانه و دریا جاذبه‌های زیبایی هستند که هرجا باشند آدمی را به دنبال خود می‌کشند‌ اما در کویر مناظری می‌بینید که خاص خود کویر هستند. از آسمانی پر از ستاره در شب تا آبی بیکران آسمان در روز. از بیابان‌های پوشیده از نمک تا تپه شن‌های روان. از سکوت اسرارآمیزش تا بامداد شورانگیزش. اینها را تا درجایش و به وقتش نبینی زیبایی‌اش را درک نمی‌کنی که چگونه است کویر که روزگاری مقهور آدمیان بود، اکنون بشر خسته از کار و زندگی ماشینی روح خویش را برای تسخیر به کویر می‌برد تا آنجا جادوی آرامش را لمس کند؟

اگرچه در نگاه اول کویر دارای شرایط بد اقلیمی، فقدان آب و رطوبت وخطرات جانی است  اما اگر از نگاه گردشگری به مقوله بنگریم همه چیز شدنی است. جلوتر که برویم به تو می‌گویم چگونه. بگذارید از کویرگردی کمی برایتان بگویم. از قابلیت‌های ایران در این زمینه تا اسباب و تجهیزات لازم برای سفر به آنجا. از سهم ایران از کویرگردی تا درآمد کشورهای عرب همسایه. از سرمایه‌گذاری‌ها تا فرصت‌سوزی‌ها. از یأس‌ها و امیدهای گردشگری در کویر ایران. 

کویر؛ سفری برای بومگردی

گردشگــــری در کویر (Safari Tourism)، کویرگردی یا کویر‌نوردی، شاخه‌ای از بومگردی (اکوتوریسم) است که به سفرها و بازدیدها از مناطق کویری جهت بهره‌مندی از این مناطق اشاره دارد. در شاخه‌بندهای‌های مربوط به‌گونه‌شناسی گردشگری، گردشگری کویر در زیرطبقه بومگردی قرارگرفته است که اهمیت این نوع را از حیث مسئولیت‌پذیری در مواجهه با طبیعت و مردم بومی مناطق کویرنشین نشان می‌دهد.

کویرگردی نسبت به دیگر شاخه‌های بومگردی بسیار نوپاست به همین دلیل ادبیات موجود در این زمینه از قوت چندانی برخوردار نیست. این امر می‌تواند به این خاطر باشد که مسائل و چالش‌های حوزه بومگردی بیشتر به مکان و بافتی است که گردشگری در آن اتفاق می‌افتد و از آنجایی که کویرها عمدتا جزو مناطق دورافتاده و دور از دسترس تلقی می‌شوند، پژوهش عمده‌ای در مورد ارزش‌های اکوتوریستی مناطق کویری به طور عام صورت نگرفته است.

کشورهای استرالیا، الجزایر، نامیبیا و امریکا از جمله کشورهایی هستند که در زمینه مطالعات اکوتوریسم و حفاظت از اکوسیستم‌های کویری و بیابانی گام‌های موثری برداشته‌اند و کشورهای دیگری از جمله امارات و قطر به‌عنوان کشورهای همسایه ایران بیشترین بهره‌مندی و سرمایه‌گذاری در گردشگری را در این بخش به خود اختصاص داده‌اند. چرایی شروع دیرهنگام این گونه از گردشگری را عمدتا در دلایلی چون فقدان زیربنای لازم، تصورات و خطرات مرتبط با کویر و عدم آگاهی از چگونگی سیر اوقات فراغت در این موهبت الهی می‌توان یافت. 

کویرگردی در گذر تاریخ

به‌طور دقیق‌تر اگر بخواهیم به پیشینه کویرگردی به شکل صنعتی‌اش نگاهی بیندازیم باید ریشه‌های آن را در اواخر قرن بیستم میلادی جست‌وجو کنیم که گردشگری کویر اندک اندک مورد توجه قرار گرفت و تورهای عظیمی در این مناطق برپا شد و سازماندهی مناطق کویری، ایجاد تسهیلات گردشگری در این مناطق، بهره‌برداری از جاذبه‌های طبیعی‌ و استفاده از معماری شهرها و روستاهای اطراف کویرها در دستورکار دولت‌های ملی و مسئولان محلی قرار گرفت. در کشور ما نیز این شاخه در دوران جوانی‌اش به سر می‌برد و چندسالی است که تورها و سفرهای گردشگری به مناطق کویری رونق یافته است. فعالان حاضر در صنعت گردشگری ایران، یکی از دلایل رونق این بازارها را عمدتا تاثیر فیلم‌های ساخته شده در این مناطق مانند «فیلم خیلی دور و خیلی نزدیک» می‌دانند که ایرانیان را به بازدید از این مناطق تشویق کرده است. 

کویرهای ایران

کویر لوت، دشت کویر، کلوت‌ها و سایر مناطق کویری در ایران که بخش عمده‌ای از مساحت جغرافیایی کشور را به خود اختصاص داده‌اند می‌توانند سالانه تعداد زیادی از گردشگران را به خود فرا‌بخوانند. در‌حال‌حاضر نیز کویر مصر، شهداد، خور و بیابانک و کویر مرنجاب شناخته‌شده‌ترین مقاصد کویرگردی ایران هستند و بیشترین سهم از درآمد کویرنوردی ایران را به خود اختصاص داده‌اند. موتورسواری، شن اسکی، ماسه نوردی، مسابقات شتر سواری، ماشین سواری با موتورهای دو و چهار دیفرانسیل، رصد ستارگان و برپایی آداب و رسوم مناطق کویری نیز در ارتقای جذب گردشگر در این مناطق تاثیر مثبت داشته است. 

کویرگردی؛ چگونه و با چقدر هزینه؟ 

اگر قصد سفر به این مناطق را دارید بد نیست به سایت irandeserts.com  نیز سری بزنید. در این سایت نکات جالب و آموزنده‌ای برای مبتدیان و علاقه‌مندان به کویر وجود دارد. برای سفر به کویر هم می‌توانید از طریق تورهای گردشگری اقدام کنید و هم به‌صورت شخصی (البته اگر تجربه کافی و ماشین مناسب دارید). هزینه سفر با تورهای گردشگری به کویر متغیر است و تحت تاثیر فاصله مبدا تا مقصد، خدمات ارائه شده در طول برگزاری تور و مدت زمان سفر است. به‌عنوان نمونه سفری دو روزه از تهران به منطقه کویری نظنز و اقامت در کمپ کویری متین‌آباد با تامین غذا، جای خواب، بیمه و وسیله رفت و برگشت حدودا 260 تا 290 هزارتومان هزینه برمی‌دارد یا هزینه سفر به کویر شهداد کرمان در توری چهار روزه بین 450 تا 470 هزار تومان است که توسط آژانس‌های گردشگری ارائه می‌شود. 

بی گدار به کویر نزنید

سفر به کویرهای ایران دانستنی‌ها و تجارب خاص خود را می‌طلبد که برای اقامت در این مناطق گهگاه حیاتی‌اند اما به‌طور کلی برای اینکه سفری با کمترین خطر و حاشیه به کویر داشته باشید، بهتر است این نکات را رعایت کنید: قبل از سفر از اوضاع جوی منطقه‌ای که قصد سفر به آنجا را دارید، مطلع شوید. مثلا مراجعه به سایت هواشناسی کمک زیادی در این زمینه به شما می‌کند. در طول سفر نیز ابتدا سعی کنید از یک راهنمای محلی و باتجربه در سفرهای خود استفاده کنید، بیشتر از آنچه احساس می‌کنید آب با خود به همراه داشته باشید (اصولا 2/5 برابر مقدار طبیعی مصرف)، قطب‌نما و نقشه یا GPRS  از ابزار مورد استفاده در این سفرهاست. غذا، چادر، لوازم بهداشتی، کرم ضدآفتاب و ضدسوختگی برای مراقبت از پوست و عینک آفتابی مناسب مخصوصا در کویرهایی که در دریاچه نمک نیز توقف طولانی خواهید داشت، توصیه می‌شود. اگر عینک ضد‌آفتاب نداشتید برای چشمان خود، با پارچه یا کاغذ سایه‌بان درست کنید. اگر لب‌هایتان ترک برداشت از مکیدن آنها خودداری کنید.

کلاه لبه‌دار و پیراهن آستیندار و شلوارپادار بلند نیز از دیگر امکاناتی است که به آسان‌تر شدن سفر به کویر کمک می‌کند. کفش بادوام و متناسب پا بپوشید تا از پایتان در مقابل گرمای کویر و شنزارها محافظت کند. غذاهای خشک‌شده سبک‌تر از غذاهای تازه هستند و این برای سبک‌کردن کوله‌پشتی‌تان نکته خوبی است. اگر با حیوانات زیستی در کویر آشنایی ندارید از نزدیک شدن به تمام حیوانات چه سمی و چه غیرسمی پرهیز کنید. به قلمرو زندگی آنها احترام بگذارید و از تحریک آنها خودداری کنید. 

کویر؛ سرمایه‌ای داغ و قیمتی

با توجه به اینکه مساحت عمده‌ای از خاک ایران دارای نواحی کویری و بیابانی است دولت می‌تواند با سرمایه‌گذاری بیشتر در این مقاصد درآمدهای زیادی کسب کند و بیشترین تمرکز خود را بر جذب گردشگران اروپایی که کشورهای‌شان از شاهکار کویر چندان برخوردار نیستند، مصروف کند. مناطق بیابانی و كویری ایران سرشار از جاذبه‌های گردشگری هستند، تا آن‌جایی كه شاید بتوان گفت بیشتر شهرها یا حتی برخی مناطق روستایی واقع در نواحی كویری و بیابانی دارای آثار فرهنگی یا جاذبه‌های تاریخی و طبیعی منحصر به فردی هستند.

برای بهره‌مندی بیشتر از این عارضه طبیعی، دولت باید مشوق‌های بیشتری به فعالان و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی برای برپایی تجهیزات در این مقاصد اعطا کند؛ ضمن اینکه در سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه گردشگری نیز باید بخش کویرگردی از اولویت‌های بیشتری برخوردار شود. 

کویرهای امارات خون‌رنگین‌تری دارند؟ 

مطالعات نشان می‌دهد استفاده از تجربه کشور امارات می‌تواند به‌عنوان یک الگوی مناسب جهت توسعه زیرساخت‌های گردشگری کویر در ایران عمل کند. از لحاظ اقامتی این کشور با احداث دو هتل مجهز در مناطق لیوا و المها و یك مهمانسرای مجهز در لیوا بر توان جذب گردشگر خود افزوده است اما در ایران بیشترین اقامتگاه‌های کویری به‌صورت شخصی اداره می‌شوند و تنها دو اقامتگاه كاروانسرایی (مرنجاب و قصر بهرام در كویر مسیله) و یك كمپ كویری (شهداد در كویر لوت) امكانات اقامتگاهی بارز و قابل اشاره هستند.

از طرف دیگر کشور امارت از طریق بازاریابی اینترنتی و استفاده از فضای مجازی و برپایی سایت‌های انگلیسی زبان به خوبی توانسته جذابیت‌های کویری خود را به همگان نشان دهد که این مهم نیز در ایران شاید پاشنه آشیل توسعه کویرگردی و جذب گردشگران غربی باشد. 

علاوه براین وجود تورگردانان حرفه‌ای که به‌صورت تخصصی روی گردشگری کویر متمرکز شده‌اند، از شاخصه‌های مهم توسعه کویرنوردی امارات است. اگرچه در ایران فعالیت‌ها و سیاست‌های مرتبط با توسعه کویرگردی بسیار دیر و همگام با انعقاد قرارداد ‌بین سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با سازمان امور بیابان‌های کشور در راستای توسعه گردشگری کویر آغاز شد و بعدها دو منطقه مرنجاب و شهداد به‌عنوان مناطق پیشتاز استانی در حوزه گردشگری کویر تعیین شده‌اند اما ظرفیت‌های کویرگردی ایران چیزی نیست که بتوان به آسانی از کنار آن گذشت.

در حقیقت امروز‌ که گردشگری به‌عنوان یک منبع درآمد جانشین، برای بسیاری از کشورها حکم طلای ناب را دارد، ایران با وجود همه ظرفیت‌ها و توان ایجاد امکانات گردشگری و جذب گردشگر، فرصت‌های زیادی را در این زمینه از دست داده است. صدای زنگ کاروان گردشگری کویر سال‌هاست که به صدا درآمده است و دیگر جایی برای از دست دادن فرصت‌ها نمانده است. کویری که همگان دوستش دارند و کیست که نخواهد آخر هفته خود را روی ماسه‌های نرم کویر گام بردارد و از فضای باز و هوای مطبوعش بهره ببرد.

 

کویرهای ایرانی، هنوز کم‌امکانات

مناطق کویری ایران قادر به جذب گردشگران داخلی و خارجی به منظور انجام سفرهای تفریحی، ورزشی و آموزشی-علمی بوده و به‌عنوان مقصدی با جاذبه‌های متنوع گردشگری در منطقه می‌توانند کانونی برای حضور گردشگران به حساب آیند. بنابراین ساخت فضاهای تفریحی، ورزشی، اقامتی، خدماتی و رفاهی در حد استانداردهای جهانی امروز در مناطق کویری ضروری است. به طور کلی ﺟﺎذﺑﻪﻫﺎ و ﺗﻮان ﻳﺎ ﻇﺮﻓﻴﺖﻫﺎی ﻛﻮﻳری ایران را ﻣـﻲ‌ﺗـﻮان ﺑـﻪ پنج دﺳـﺘﻪ زیر ﺗﻘﺴـﻴﻢ ﻛـﺮد که سرمایه‌گذاری‌ها نیز باید مطابق این قابلیت‌ها صورت گیرد: 

1-‌ ﺟﺎذﺑﻪﻫﺎی ﺗﺎرﻳﺨﻲ: وجود کاروانسرا، قنات و معماری‌های مربوط به فضاهای کویری

2- ﺟﺎذﺑﻪﻫﺎی ﻃﺒﻴﻌﻲ: ﺗﭙﻪرﻣل‌ﻫﺎ، ﭘﻠﻴﮕﻮنﻫﺎی ﻧﻤﻚ، ﺟﺰﻳﺮه ﺳﺮﮔﺮدان و اﺷﻜﺎل ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﻳﻚ و کلوخ‌ها

3- ﺟﺎذﺑﻪﻫﺎی ﻋﻠﻤﻲ: رﺻﺪ ﺳﺘﺎرﮔﺎن، ﮔﻮﻧﻪﻫﺎی ﻧﺎدرﮔﻴﺎﻫﻲ و ﺟﺎﻧﻮری و ﻛﺎﻧﻲﺷﻨﺎﺳﻲ ژﺋﻮﺗﻮرﻳﺴـﻢ

4- ﺗـﻮانﻫـﺎی ورزﺷـﻲ: راﻟـﻲ، ﻣـﺎراﺗﻦ ﺻـﺤﺮا، ﺷـﻦ‌ﺳـﻮاری، ﺑﺎﻟﻦﺳﻮاری و ﺷﺘﺮﺳـﻮاری

5- توانﻫﺎی درﻣﺎﻧﻲ: ﺷﻦدرﻣﺎﻧﻲ، درمان ﺑﻴﻤﺎریﻫﺎی ﭘﻮﺳﺘﻲ، ﺑﺮﻧﺰهﻛﺮدن ﭘﻮﺳﺖ، آراﻣﺶ و ﺗﻤﺪد اﻋﺼﺎب. 

منطقه مرنجاب-بندرریگ مجموعه بسیار با ارزش و بی‌نظیری از طبیعت‌گردی کشور به‌وجود آورده که با وجود نبود امکانات و خدمات گردشگری مساعد طبیعت‌گردان و علاقه‌مندان بسیاری را به این منطقه جذب کرده است. مطالعات صورت گرفته در طرح توسعه طبیعت‌گردی در مناطق کویری و بیابانی ایران نشان می‌دهد که کویر مرنجاب سالانه میزبان بیش از 18 تا 20هزارنفر گردشگر است و تعداد گردشگرانی که از کل منطقه (شامل آران و بیدگل، پارک ملی کویر و منطقه مرنجاب و بندریگ) دیدن می‌کنند بیش از 56 هزار نفر است. 

منطقه کویری مرنجاب دارای مزیت‌های نسبی برای سرمایه‌گذاری است که عبارتند از: قرارگیری در مجاورت دریاچه نمک و وجود عوارض طبیعی بکر در این منطقه، وجود فضاهای متعدد در مرنجاب جهت گسترش گردشگری علمی –پژوهشی و تحقیقاتی، وجود فضاهای متعدد در مرنجاب جهت توسعه گردشگری ورزشی با توجه به جوان بودن جامعه ایرانی، نزدیکی به کانون‌های گردشگرفرست داخلی (مانند تهران)، نزدیکی به کانون‌های جاذب گردشگر مانند: آران و بیدگل، ابوزید آباد، نوش آباد، کاشان، نیاسر، قمصر و سایر جاذبه‌ها. این قابلیت‌ها نشان می‌دهد مرنجاب بیش از هرچیزی تشنه نگاه ویژه است. اما اگر بخواهیم به تلاش‌های صورت گرفته در سال‌های کنونی نگاهی بیندازیم باید بگوییم در سال‌ اخیر مجتمع گردشگری ستاره شب‌های کویر با اعتباری بالغ بریک میلیارد و 200 میلیون تومان به بهره‌برداری رسید. 

مساحت کل این پروژه بیش از ۳۰ هکتار است که پنج هکتار آن جهت فضای گرشگری شامل: دو هزار مترمربع زیربنای اقامتی، سرویس‌های بهداشتی، سکوهای سرپوشیده و سرباز نشیمن و سالن چند منظوره اختصاص یافته که درحال حاضر امکان اسکان بیش از ۱۵۰ نفر مسافر و گردشگر- ۲۰ خانوار به‌صورت متاهل و مابقی به‌صورت مجردی- در این مجتمع فراهم شده است.

در همین راستا استخر حفره‌های زیر زمینی در عمق سه متری و رمل‌های طبیعی و رصد ستارگان در شب‌ها مهم‌ترین جاذبه‌های موجود در این مجتمع گردشگری در ۱۰ کیلومتری جاده مرنجاب است. البته در منطقه مرنجاب نیز گردشگران می‌توانند در کاروانسرای مرنجاب اقامت کنند. این کاروانسرا در در جنوب دریاچه نمک و در غرب کویر بند ریگ موقعیت بسیار مناسبی برای بر پا کردن کمپ دارد. بازدیدکنندگان می‌توانند در اطراف استخر کاروانسرا که توسط سازمان میراث فرهنگی سنگفرش شده است چادرهای خود را بر پا کنند. در قسمت جنوبی کاروانسرا نیز سرویس بهداشتی قرار دارد.

همچنین بازدیدکنندگان می‌توانند بنزین و آب شیرین را از مسئولان کاروانسرا دریافت کنند. این کاروانسرا تجهیزات برق و نور مکفی هم دارد. کمپ کویری متین‌آباد نیز دارای امکاناتی از قبیل رستوران، چایخانه، سرویس بهداشتی، شترسواری، دوچرخه سواری، فروشگاه صنایع دستی، اینترنت وایرلس و چادرهای دائمی و اتاق‌های کاروانسرا جهت اسکان طبیعت گردان است. چنانچه با خودروهای سواری قصد سفر به مرنجاب دارید تنها از مسیر اصلی این کار را انجام دهید. سایر مسیرهای دسترسی عموما نیاز به خودروهای دو دیفرانسیل و راهنمای آشنا به منطقه دارد. از جمله این مسیرها می‌توان به مسیر خالدآباد از توابع شهرستان ابوزید آباد در جنوب شرقی کاشان به سمت پشت ریگ و مرنجاب اشاره کرد. 

اما یکی از مجهز‌ترین مناطق کویرگردی ایران را باید کویر ورزنه واقع در جنوب شهر اصفهان دانست که بزرگ‌ترین سایت تفریحی کویری ایران (سایت گردشگری واحه)در این منطقه با سرمایه‌گذاری بالغ بر 13میلیارد تومان درحال برپایی است. مساحت این پروژه 100 هزار مترمربع است که قابلیت افزایش به مساحت 500 هزار متر مربع را نیز دارد. بخشی از امکانات این پروژه شامل دو رستوران با ظرفیت 850 نفر، یک سالن کنسرت روباز با ظرفیت 1800 نفر، یک شربت خانه با ظرفیت 300 نفر، 15 سوئیت اقامتی با ظرفیت 120 نفر، تعمیرگاه، پمپ بنزین، رصدخانه حرفه‌ای و آماتور، پیست شتر سواری، پیست موتورسواری، کمپینگ، سافاری، باشگاه هواپیمای تفریحی، پینت‌بال، باشگاه تیراندازی، باغ انار و استخر آب‌درمانی است. نزدیک‌ترین منطقه شهری تا این مجموعه شهر ورزنه با شش کیلومتر فاصله است. در سایت گردشگری واحه فضایی نیز فراهم شده است که گردشگران علاوه بر لذت بردن از طبیعت بکر، با استفاده از یکسری ماشین آلات ویژه می توانند تجربه متفاوتی داشته باشند. به نقل از مدیر این پروژه سایت فوق به لحاظ ابعاد و وسعت قابل قیاس با کویر کشورهای قطر و امارات است. 

منطقه شهداد که یکی از قطب‌های بین‌المللی طبیعت‌گردی کویری و بیابانی کشور است در مساحتی حدود 312062 هکتار در شهر شهداد از توابع شهرستان کرمان واقع است که هرساله بیش از 25 هزار نفر گردشگر ازآن دیدن می‌کنند. شهداد و مناطق همجوار نیز در سال پذیرای حدود 60هزار نفر گردشگرهستند. کمپ کویری شهداد به همت سازمان گردشگری بنا نهاده شده است و دارای امکاناتی از قبیل جاده دسترسی آسفالته، مسجد، کپرهای سنتی زیبا که با برگ درختان نخل بنا شده، برق، آب آشامیدنی، امکانات خرید وسایل ضروری، سرویس بهداشتی و سالن روباز گردهمایی است. کمپ کویری توسط بیسیم با نیروی انتظامی در تماس است و گشت انتظامی در ساعات مختلف روز جهت بالا بردن ایمنی کمپ، درآنجا حاضر می‌شود. 


برچسب‌ها: کویرگردی
+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم دی ۱۳۹۳ساعت 21:45  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

گردشگری خانه های دوم

نقش گردشگری خانه های دوم در توسعه پایدار روستایی

در مورد خانه های دوم تعریف واحدی وجود ندارد؛ در فرهنگ جغرافیای انسانی در این مورد چنین آمده است: خانه های دوم خانه هایی است که بوسیله خانوارهای ساکن در نقاط دیگر خریداری و یا به مدت طولانی اجاره می شود. چنین خانه هایی معمولاً در نواحی روستایی قرار داشته و برای مقاصد تفریحی استفاده می شوند، دارای اسامی خانه های آخر هفته و خانه های تعطیلات نیز هستند(جانستون، 1988، 423). موسسه ابداعات اجتماعی در امریکا نیز خانه های دوم را بدین صورت تعریف می کند: خانه های دوم خانه هایی هستند که کمتر از 91 روز در هر سال تقویمی اشغال می شود. به هرحال می توان گفت خانه های دوم یا تعطیلات، مساکنی هستند که در نواحی مختلف از جمله نواحی روستایی توسط ساکنان شهرها معمولا ساخته و یا خریداری می شود و در روزهای معینی مانند روزهای تعطیلات و فصل تابستان عمدتاً با هدف فراغت و تفریح مورد استفاده قرار می گیرند(رضوانی، 1381).

3-2- توسعه روستایی

برداشت مشترک از مفهوم توسعه حاکی از این است که هدف اساسی توسعه، رشد و تعالی  همه جانبه جوامع انسانی است و از این رو شناخت و درک شرایط و مقتضیات جوامع انسانی و نیازها و تقاضاهای آنان در ابعاد مادی و معنوی از جمله اقدامات اساسی در مسیر پیشرفت و توسعه تلقی می شود. از آنجا که روستاها و مردم ساکن در آنها دارای شرایط، امکانات و مسائل خاص خود هستند، بنابر این توسعه روستایی ضرورت و توجیه پیدا می کند. در تعریف توسعه روستایی آمده است؛ فرایند همه جانبه و پایداری است که در چارچوب آن توانایی های اجتماعات روستایی در رفع نیازهای مادی و معنوی و کنترل موثر بر نیروهای شکل دهنده نظام سکونت محلی (اکولوژیکی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی) رشد و تعالی می یابد(شهبازی، 1376، 11).

4-2- توسعه پایدار

توسعه ای درون زا و نظام مند و متعادل است که بینشی سیستمی را در همه رشته ها مطرح می سازد. از طرف دیگر توسعه پایدار حالت تکاملی برنامه های توسعه است که با دیدی کل نگر و نیز با تاکید بر بینش سیستمی سعی دارد یک رهیافت تعادل بخش را دنبال کند(لطیفی، 1380، 139).

5-2- گردشگری روستایی

گردشگری روستایی دارای اشکال متعددی است به همین دلیل ارائه تعریف جامع و دقیق از آن دشوار است. در حقیقت توریسم روستایی یکی از مفاهیم و اشکال توسعه پایدار است که در آن از منابع موجود در مناطق روستایی استفاده می شود. این گونه توسعه، کمترین تاثیر مخرب را دارد یا اصولا فاقد چنین تاثیراتی است و از رهگذر ارتقای سطح بهره وری در مناطق روستایی، ایجاد اشتغال، اصلاح توزیع درآمد، فقط محیط روستا و فرهنگی بومی، جلب مشارکت مردم محلی و ارائه شیوه های مناسب برای منطبق ساختن باورها و ارزش های سنتی با شرایط امروزی منافع روزافزون را نصیب مناطق روستایی می سازد(خیاطی، 1382، 28).

3- گردشگری روستایی و خانه های دوم

به طور کلی پدیده خانه های دوم را می توان متاثر از عواملی دانست که سبب توسعه گردشگری روستایی می شوند. رشد و گسترش این پدیده در مناطق روستایی عمدتاً بعد از جنگ جهانی دوم و تحت تاثیر افزایش درآمد و توان مالی، لزوم بهره گیری از اوقات فراغت و تسهیل در جابجایی به دلیل بهبود شبکه حمل و نقل بوده است، سابقه شکل گیری این پدیده در ایران از قدمت بیشتری برخوردار بوده و مشخصاً به دوران قاجار باز می گردد و حتی برخی از روستاهای شمال کشور از گذشته های بسیار دور با این پدیده مانوس بوده اند(آمار، 1385)، از طرف دیگر «روی آوری به برپایی و ساخت یک سکونتگاه دوم در نقاط روستایی را می توان به عنوان انگیزه هایی برای انجام سرمایه گذاری، عاملی برای ارضای نیاز و کسب حیثیت و وجهه اجتماعی و مکانی برای تدارک روزهای بازنشستگی دانست» (شاریه، 1372، 235). در این رابطه مهاجرتهای مردم روستایی به شهرها و بازگشت موقت آنها به روستاها برای فراغت و ملاقات اقوام و دوستان یا گذراندن تعطیلات در خانه هایی که از طریق ارث به آنها تعلق گرفته، نقش موثری در گسترش خانه های دوم داشته است. علاوه براین پدیده گریز از شهرنشینی[1] و مهاجرت معکوس به نواحی روستایی که از اوایل دهه 1800 در جهان شروع شده، زمینه ساز افزایش این خانه ها در روستاها بوده است(رضوانی، 1381) ضمن این که سهولت در مالکیت مسکن در نواحی روستایی نیز در این امر موثر است.

شکل گیری و توسعه خانه های دوم در نواحی روستایی به شیوه های گوناگون انجام می گیرد؛ که تبدیل مساکن روستایی به خانه های دوم، ساخت خانه های دوم در زمین های تملک شده خصوصی، و توسعه این پدیده توسط شرکت های ساختمانی از آن جمله اند(رضوانی، 1382، 183) علاوه بر روش فوق شیوه مشارکتی (خرید یک خانه به طور مشترک و استفاده چرخشی از آن در طول سال) که عمدتاً در آمریکای شمالی رواج دارد از روش های نوین توسعه خانه های دوم است در کشور ما استفاده از مساکن روستایی به عنوان خانه های دوم و تدارک زمین جهت ساخت مساکن فصلی بیشتر است. اما تقریباً تمامی نواحی توریست پذیر کشور شاهد شکل گیری و گسترش این پدیده در اراضی روستایی هستند (آمار، 1385). تقاضای روز افزون گردشگران خانه دوم و رونق فعالیت های بورس بازی زمین و ویلا، در کنار ضعف بخش کشاورزی در فرآیند تولید، درآمدزایی و اشتغال زایی سبب عرضه سریع و گسترده اراضی زراعی، باغات از سوی جامعه محلی به تقاضای اغوا کننده و میلیونی گردشگران خانه دوم شده است(قدمی و همکاران، 1389).

از طرف دیگر تنوع جغرافیایی باعث شده تا مطالعه اثرات این پدیده در قالب یک مدل مشترک کاری مشکل باشد. تغییر فرم، نقش و کارکرد روستاها از بدیهی ترین آثار این پدیده است؛ گو این که پیامدهای زیست محیطی ناشی از بارگذاری خارج از ظرفیت بر فضا نیز در نتیجه این پدیده قابل توجه است. از جنبه دیگر مشکل تملک زمین، قوانین رسمی و ساختار عرفی حاکم بر تغییر کاربری اراضی، کاهش ظرفیت های تولیدی به ویژه در بخش کشاورزی، برهم خوردن ساختار سنتی و ناهمگونی ساخت و ساز در نواحی روستایی از جمله مهمترین دغدغه ها و چالش های این پدیده در نواحی روستایی است. جدول1. پیامدهای احتمالی گسترش خانه های دوم بر نواحی روستایی را نشان می دهد

سیده زهرا میرانی1، بنفشه فراهانی2

[1]*دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت جهانگردی، موسسه آموزش عالی مازیار

2مدرس کارشناسی ارشد مدیریت جهانگردی،  موسسه آموزش عالی مازیار

**به دلیل مقاله بودن نوشته حاضر٬ تنها بخشی از این اثر جهت آشنایی با خانه های دوم برای خوانندگان محترم وبلاگ و علاقه مندان به حوزه مطالعات گردشگری روستایی آورده شد. 

[1] E-mail: s.zahramirani@yahoo.com 

[1] Counter- urbanization

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم دی ۱۳۹۲ساعت 17:48  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

دهکده­هاي گردشگری

در اواخر سال­های 1940، بازرگان بلژیکی «جرالد بیتز[1]» به هنگام عزیمت به «باراتی» در ناحیه توسکانا، چادرهای نظامی خود را نیز، به همراه برد. ایده­ای این چنینی مورد توجه دوستان و آشنایان قرار گرفت و در نتیجه او فکر کرد می­تواند از آن استفاده تجارتی نماید. چنین بود که در سال 1950 «باشگاه مدیترانه» چند ملیتی با ریشه­ای فرانسوی به وجود آمد. بیتز عضو آن گردید و در منطقه­ی «بالئاری[2]» اولین دهکده­ی تعطیلات تاریخ گردشگری مدرن را افتتاح کرد (گولتا، 1384). دهکده­هاي گردشگری مکان­هايي از يک استان هستند که، آن مکان يا فواصل نزديک به آن به لحاظ جاذبه­هاي طبيعي، فرهنگي و تاريخي قابليت­هاي لازم را براي جذب گردشگران دارند و نيازمند ايجاد تاسيسات و امکانات گردشگری و نيز اطلاع­رساني مناسب­اند. اين کانون­ها مي­بايست داراي تمامي امکانات ويژه مورد نياز ساکنان، جهانگردان و ساير کساني که اوقات فراغت خود را در دهکده­ها مي­گذرانند باشند. بنابراين ساخت فضاهاي تفريحي، ورزشي، اقامتي، خدماتي، تجاري و رفاهي در حد استانداردهاي جهان امروز و گرد آوردن همه نيازهاي شهري در يک مجموعه متمرکز، از ويژگي­هاي دهکده­هاي گردشگری است (کیومرثی، 1389).

به قلم: فاطمع فرهانی. کارشناس ارشد مدیریت گردشگری-برنامه ریزی  توسعه گردشگری


ويژگي اصلي دهکده­هاي گردشگري، تعريف فضايي مصنوعي اما در دل طبيعت و براي هدفي خاص است، که تنها سابقه تاريخي آن، گردشگرپذير بودن آن است و به نوعي با فرهنگ منطقه پيوند خورده است. معمولا این پیوند با ارئه غذای مخصوص محلی صورت می­گیرد یا توسط شب­هایی با هنر فولکلور (گولتا، 1384)..

اما، دلایل بسیاری مردم را به سوی گذران چنین مسافرتی می­کشانید:

الف) دهکده­ها در مکان­هایی بی­نهایت زیبا ساخته می­شدند و از آلودگی­های محیط زیست به­دور بودند.

ب) فراخوانی به یک زندگانی ورزشی همراه با آزادی، آن­هم در جامعه­ای که با بی­هویتی در کار و مشکلات ارتباطی افراد با یکدیگر دست به گریبان است و از آن رنج می­برد همواره انگیزه­ای قوی بوده است.

ج) فرمول هزینه شامل همه چیز از لحاظ اقتصادی جالب توجه و حمایت­کننده است و اجازه برنامه­ریزی به مسافر می­دهد.

د) تنوع سرویس­های ارائه شده از ترانسفر به دهکده؛ ورزشی و انیمیشن مطمئنا باعث صرفه­جویی در هزینه و در وقت می­گردد.

ه) ایجاد باشگاه­های کوچک در داخل دهکده و افرادی که وقت خود را صرف مراقبت از بچه­ها می­نمایند باعث آمدن زوج­های زیادی همراه با فرزندان کوچک آن­ها می­گردید. این گروه بچه­دار، معمولا، در هتل­ها دچار مشکلات زیادی می­شوند.

و) فضای محدود دهکده، ارتباط سازمانی شناخته­شده، قابل احترام و اعتماد متقابل: اینکه شما توسط مجموعه محافظت و مراقبت می­گردید و با انسان­هایی که همطراز خودتان هستند مصاحب می­شوید باعث امنیت­خاطر و اعتماد می­شود (گولتا، 1384).

بنا به به تعريف سازمان ايرانگردي و جهانگردي، دهکده گردشگري به مکان­هايي گفته مي­شود که در وضعيت موجود در آن مکان يا فواصل نزديک به آن از جنبه­هاي طبيعي، فرهنگي و تاريخي قابليت­هاي لازم براي جذب گردشگران وجود دارد. اين در حالي است که اين مکان­ها به لحاظ خدمات و امکانات گردشگري و نيز اطلاع ­رساني به اتخاذ تدابيري موثر نياز دارند (هاشمي، 1388).

امکانات مورد نیاز دهکده­های گردشگری شامل تاسیسات اقامتی(در دهکده­های گردشگری عشایری نیاز به تاسیسات گران­قیمت نیست. در این مکان­ها سیاه‌چادرهای عشایری به منظور اقامت گردشگران در نظر گرفته خواهد شد)، تاسیسات تجاری-خدماتی (شامل تاسیسات پذیرایی، رستوران­ها، فروشگاه­ها و نظایر آن­ها می­باشد)، تاسیسات تفریجی(شامل زمین­های ورزشی، فضای بازی کودکان، دریاچه­های مصنوعی، استخر، سالن سینما و تئاتر می­باشد. در دهکده گردشگری عشایری براي ايجاد سرگرمي و تنوع و هم­چنین زندگی شبانه مناسب است، محل­هايي سرباز و يا سرپوشيده مطابق اصول فني براي اجراي موسیقی محلی یا اجرای مراسم­های سنتی یا زمین بازی­های محلی احداث نمود)، اداری و انتظامی ( شامل مدیریت، نگهبانی، پارکینگ، دفتر راهنمایی و اطلاعات و دیگر امکانات زیربنایی و روبنایی)



[1]. Gerard Bitz

[2]. Baleari

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم دی ۱۳۹۲ساعت 17:39  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

گردشگری عشایری

به قلم: فاطمه فرهانی
عشایر، یک مکتب فرهنگی_محیطی است که مولفه­های برجسته­ای چون نوع زبان، بوم، درآمد و تولید، ارزش­های اخلاقی، مسکن، رفتارها، آیین­ها، آداب و رسوم، صنایع­دستی و پوشاک شامل می­شود. در طبقه­بندی­های گردشگری، کمتر اشاره­ای بر عشایر شده و در عموم موارد در قالب گردشگری طبیعی یا روستایی بیان شده است. ولی در پسامدرنیسم و فراپسامدرنیسم، به عنوان جاذبه­ی ممتاز مطرح شده است با شاخص­های فرهنگی، محیطی، اجتماعی که در بستری به نام بوم و منطقه­ای محلی و کوهستانی پدیدار است (قراگوزلو، 1391). گردشگران عشایری زائران پسامدرنی هستند که اصالت معنایی خود را در چشم اندازهای فرهنگی مناطق عشایری جستجو می­کنند. این نوع گردشگری به منظور مشاهده سبک زندگی افراد بومی و اقوام انجام می­شود هدف گردشگری قومی، شناخت اقوام مختلف و شرکت در تجربه­های آن­ها است. تماشای مراسم سنتی، جشن­ها و آئین­ها از جمله جذابیت­های این نوع گردشگری است و برخی نیز جهت درک بهتری از موقعیت خود و یا دنیای معاصر به این گونه سفرها روی می­آوردند (رنجبریان و زاهدی، 1387). ایران به دلیل وجود اقوام مختلف لر، کرد، ترک، بلوچ، عرب، ترکمن و خصوصیاتی که هرکدام از آنها دارند واجد جذابیت­های فراوانی برای هر ناظر و گردشگر بیرونی است. بسیاری از گردشگران علاقه دارند تا از نزدیک به تماشای زندگی سنتی بپردازند. توسعه خدمات گردشگری عشایری دارای آثار مثبت و  منفی و چالش­هایی است که با برنامه­ریزی کار فرهنگی می­توان از آثار منفی و چالش­ها کاست و بر محاسن آن افزود. ایران در این زمینه به طرز چشمگیری غنی است و می­تواند موفق به جذب هزاران گردشگر، محقق و انسان­شناس از سراسر جهان شود (مستخدمین حسینی و کرکه آبادی، 1389).

به منظور تعريف گردشگري عشايري بايد چند معيار را مد نظر داشت از جمله:

1 ـ در نواحي عشايري واقع شده باشد (در ييلاق، قشلاق، نواحي ميان­بند مسيرهاي حركتي عشاير واقع شود).

2 ـ به لحاظ عملكردي عشايري باشد (بر پايه ويژگي­ها و فعاليت­هاي كوچك مقياس دنياي عشايري، فضاي باز، تماس با طبيعت و دنياي طبيعي، ميراث­ها، اجتماعات سنتي و فعاليت­هاي سنتي عشاير باشد)‌.

3 ـ داراي ويژگي­هاي سنتي باشد و رشد آهسته و ارگانيكي داشته باشد و مرتبط با خانواده­هاي محلي باشد.

 به عبارت ديگر گردشگري عشايري نوعي گردشگري است كه در محيط­هاي وابسته به قلمرو كوچندگي عشاير انجام مي­شود و بازديد از جاذبه­هاي فرهنگي و اجتماعي مرتبط با زندگي عشايري و با جاذبه­هاي طبيعي موجود در منطقه ييلاقي ـ قشلاقي عشاير مدنظر گردشگر باشد.

تماشای شیوه زندگی عشایر کوچ نشین یکی از مهم­ترین جاذبه­های گردشگری اجتماعی را تشکیل می­دهد. عشایر دارای مسکن خاص­، صنایع دستی و لباس­های رنگارنگ و دیدنی خود هستند و به همین لحاظ برای بازدیدکنندگان جذاب هستند. به طور کلی عشاير ایران که معيشت و آداب و رسوم خاص خود را دارند در ايران يكی از جذاب­ترين شيوه­های زندگی اجتماعی به شمار می­آيند. عشاير از نظر لهجه، سنن، آداب و رسوم و برخي مسايل مذهبي با يك ديگر تفاوت دارند. نوع زندگى، آداب و رسوم حاكم بر جامعه عشايري و نظام­هاى كهنه و نو عشايرى در هر منطقه­ای به تنهايى يكى از جاذبه­هاى بى­نظير و چشم­گير اين منطقه است. زندگى ايلى با الگوى سكونت و آداب و رسوم ويژه كه مورد علاقه گردشگران و ديداركنندگان داخلى و خارجى است. توسعه گردشگري عشايري نه‌تنها تعداد گردشگران داخلي و خارجي را در كشورمان افزايش مي‌دهد، بلكه به حفظ بقاي زندگي عشايري مي‌انجامد.

 

2-2- قابلیت­های گردشگری در مناطق عشایری

گردشگری فرهنگی در پی آشنایی با فرهنگ­های مناطق مختلف، خواهان کاوش در چشم­اندازهای فرهنگی جوامع انسانی و درک آنهاست. نوع زندگی، آداب و رسوم، آیین­ها و دیگر مواردی که نمادهای میراث فرهنگی را در روابط اجتماعی جوامع نشان می­دهد مورد علاقه گردشگران است. این نمادها در مناطق عشایری به وفور یافت می­شود. می­توان به نحوه سلوک و آداب و معاشرت، نحوه زندگی، نوع البسه و پوشاک، خلق­خو و مراسم مختلف عشایر اشاره کرد که برای گردشگران بسیار جذاب است. اشارات کوتاه به این قابلیت­ها در مناطق عشایری ایران ضروری است. به طور کلی می­توان این قابلیت­ها را به صورت زیر برشمرد:

1-     آداب و رسوم. ویژگی­های فرهنگی کوچ­نشینان که متاثر از اعتقادات و باورهای آن­هاست چشم­انداز فرهنگی آن جوامع را خلق می­کند[1].

2-   جشن­ها و اعیاد عشایری در تبلور آداب و رسوم اهمیت خاصی دارد و زمینه­ساز همبستگی و اتحاد روانی مردم و تجلی روح­جمعی در ساختار ایلی جوامع عشایری است. جشن­ها خود خالق جذابیت­های گردشگری­اند.

3-   مسکن. نوع مسکن کوچ­نشینان در مناطق عشایری یکی دیگر از قابلیت­های گردشگری است[2]. به­خصوص آنکه مسکن آنها در تطبیق با محیط بوده، تبلور سبک باری برای حرکتی دائم است. از این رو معماری و شکل مساکن کوچ­نشینان و نوع آنها به طور کلی هم محصول پدیده فنی و پاسخی صوری و مادی به قیود محیط­اند و هم نشانه­هایی را برای شناخت منزلت و مقام اشخاص و هم علایق منطقه­ای و اجتماعی و هم نهادهای حاکی از انگاره­های ذهنی، روحیات و نظام ارزش­ها در برمی­گیرد. شکل مسکن عشایری متاثر از بافت جغرافیایی هر ناحیه است، و گذشته از شرایط فیزیکی و طبیعی به عواملی چون قدمت و رویدادهای تاریخی و مذهبی و قومی بستگی دارد. مسکن اکثر عشایر ایران چادر است و زندگی چندروزه زیر چادر تنوعی است برای گردشگران پسامدرن.

4-   پوشاک. شکل، دوخت، اندازه و انتخاب رنگ­های لباس زنان در طوایف کوچ­نشنیان یک نوع وحدت فرهنگی به آنان بخشیده و علاوه بر جذابیت، شهرت ویژه­ای برای جوامع کوچ­نشین فراهم کرده است[3]. لباس بخشی از هویت فرهنگی هر ایل و طایفه است. دیدن مردم عشایری در لباس­های سنتی خود و در محیط زندگی آنها برای گردشگران عصر پسامدرن جذاب است.

5-   صنایع دستی. صنایع دستی برخاسته از نیازهای اولیه مردم کوچ­نشین در تطبیق با محیط جغرافیایی و فناوری سنتی حاکم بر مناطق عشایری است. صنایع دستی عشایری امروزه با جایگزینی فناوری مدرن دچار چالش­های وجودی شده است. توسعه گردشگری در مناطق عشایری می­تواند سبب افزایش فروش صنایع دستی و دوام گردد و از دیگر سو به ایجاد اشتغال و درآمد در مناطق عشایری کمک می­کند.

6-   موسیقی. اصیل­ترین آوای موسیقی را می­توان در میان کوچ­نشینان یافت. زیرا موسیقی عشایری میراث انسان­های گمنامی است که قرن­ها سینه به سینه و نسل به نسل حفظ شده است، و در آن عشق، عاطفه، مردی و رشادت تبلور می­یابد. آوای موسیقی عشایری رویکردی به ساختار سنتی جوامع کوچ­نشین دارد و بیانگر خواسته­هایی است که نیازها در مناطق عشایری پدید می­آورد. شاهد مدعا مراسمی است که در  میان کوچ­نشینان از تولد تا مرگ در رابطه با آوای موسیقی شکل می­گیرد[4]. موسیقی سنتی عشایر نه تنها یکی از جاذبه­های گردشگری عشایری، بلکه یکی از جاذبه­های هنری است که گردشگران بسیاری را به جشن­ها و جشنواره­هایی که در آن موسیقی عشایری اجرا می­شود جلب می­کند، ولو آنکه این مراسم در قلب شهرها انجام شود.

7-   ادبیات عامیانه. ادبیات برخاسته از جوامع کوچ­نشین خارج از جلوه­های فرهنگی نخبه­گرا بازگوکننده تمامی واقعیتی است که مردم این جوامع با آن سر می­کنند؛ به خصوص در جوامع ایلی بازتاب این ادبیات در گویش­های مختلف و به صورت گوناگون، از واقعیت­ها و باورهای پنهان در پشت نقاب زندگی روزمره حکایت دارد. این ادبیات در جوامع کوچ­نشین بیانگر فرهنگ قومی و الگوی رفتار اجتماعی است. امروزه در ساختارشکنی نگرش مدرن و پاگیری گردشگری پسامدرن، جذابیت­های ادبیات عامیانه در جوامع کوچ­نشین به عنوان یکی از جلوه­های فرهنگی مناطق عشایری مورد توجه بسیار است.

8-   نوع معیشت. زندگی دامداری در کوهستان­ها و دشت­ها، تهیه آتش و پشم­چینی جاذبه­­های اصیل طبیعی و فرهنگی بسیار جالبی برای گردشگر خسته از ترافیک شهری است.

9-     اقلیم. زندگی عشایری در آب و هوای کوهستانی یکی از جاذبه­های مهم گردشگری است.

10- چشم­اندازهای طبیعی. طبیعت توام با زندگی کوچ­نشینی و اقلیم مساعد یکی از جاذبه­های مهمی است که می­تواند برای مثال سالیانه صدها هزار گردشگر ثروتمند گرمازده را از شهرها داخل ایران و شهرهای کشورهای حاشیه خلیج فارس به مناطق عشایری بکشاند.

به طور کلی آنچه از قابلیت­های گردشگری در مناطق عشایری بیان گردید، بیانگر توان بالقوه بالا در جذب گردشگر است. با توجه به علاقه روزافزون گردشگران کشورهای صنعتی به گردشگری در فضاهای دور افتاده عشایری (هم برای استراحت و هم برای آموختن و دیدن چیزهای جدید) و با توجه به امکانات بالقوه موجود در مناطق عشایری ایران، گردشگری عشایری باید در برنامه­ریزی گردشگری در سطح کلان دیده شود (پاپلی­یزدی و سقایی، 1390).



[1] . در این زمینه به عنوان مثال می­توان به آداب و رسوم ترکمن­های ایران به خصوص در قالب اعیاد و مراسم مختلفی چون ازدواج، مراسم طلب باران وبازی­های ترکمنی اشاره کرد.

[2] . در این زمینه می­توان به سیاه­چادرهای بختیاری اشاره کرد.

[3] . در این زمینه می­توان به لباس­های زنان عشایر قشقایی اشاره کرد.

[4] . در این زمینه می­توان به موسیقی " چمن " در جوامع کوچ­نشین  ایلام اشاره کرد که در سوگ افراد اجرا می­شود.


برچسب‌ها: گردشگری عشایری٬
+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و نهم دی ۱۳۹۲ساعت 17:35  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

مروری بر مفاهیم گردشگری


گردشگری :

تغییر مکان موقتی افراد به مقاصدی خارج از محل معمول کار یا اقامتشان . فعالیتهایی که در طول  اقامت افراددر آن مقاصد انجام می گیرد و تسهیلاتی که به منظور برآوردن نیازهای آنان فراهم می شود.

بازدید کننده (Visitor)

شامل افرادی می شود که به محلی غیر از محل اقامت و معمول خود برای مدت زمانی کمتر از یک سال سفر کرده و هدف اصلی آنها از سفر چیزی غیر از انجام فعالیت است که به واسطه آن از سوی محل مورد بازدید فرد دریافت نماید .

گردشگری : Tourism))

بازدید کننده ای است که حداقل یک شب در محل مورد بازدید اقامت نماید .

انواع گردشگری :

·          گردشگری ورودی: (In baund Tourism)

سفر و گردشگری به یک کشور توسط ساکنان سایر کشورها مانند سفر خارجی به ایران

·         گردشگری بومی : (Damestic Tourism)

سفر و گردشگری توسط ساکنین یک کشور به سایر مناطق واقع در همان کشور در آمارهای سفر و گردشگری خارجیان مقیم یک کشور همانند ساکنان همان کشور محسوب می شود .

·         گردشگری داخلی: (Internal Tourism)

گردشگری بومی + گردشگری ورودی

به عنوان مثال سفرهای ساکنین ایران در داخل ایران و سفرهای بازدید کننده های خارجی به ایران .

·         گردشگری ملی : (Nationa Tourism)

عبارت است از گردشگری بومی + گردشگری خروجی به عنوان مثال گردشگری ملی ایران شامل گردشگری ساکنان ایران در داخل کشور و سفرهای آنان به خارج از کشور

 

·         گردشگری بین المللی (International Tourism)

سفر و گردشگری بین کشورها یعنی سفر و گردشگری خارجی توسط ساکنین یک کشور به مقصد و یا در داخل سایر کشورها . گردشگری بین المللی شامل گردشگری ورودی و گردشگری خروجی می باشد .

شاخص سنجش داگسی :

در اواسط دهه 1970 نگرانی فزاینده ای در مورد اثرات منفی بالقوه و موجود گردشگری بر مناطق مقصد وجود داشت . در آن زمان فردی به نام داکسی طرحی را که شاخص رنجش داکسی در سال 1975 ارائه کرد رابطه میان گردشگران و محلی ها را مورد توجه قرار داد. ایده ی اصلی شاخص رنجش داکسی این بود که هر چه در طول زمان تعداد گردشگران افزایش می یابد ، خصومت بیشتری در محیط ها نسبت به گردشگران ایجاد می شود . نظریه داکسی برپایه این فرضیه شکل گرفته است که مقصد های گردشگری در طی دوره ای از زمان توسعه یافته و رشد می کنند . با این حال اشاره مهم نظریه داکسی بر این است که امکان دارد مقصد های گردشگری پتانسیل کافی برای رشد و توسعه بدون نظارت را نداشته باشند . بر اساس این نظریه با افزایش خصومت محلی ها نسبت به بازدیدکنندگان در طول زمان ، دیگر تعداد بازدیدکننده گان با همان میزان سابق به رشد خود ادامه نخواهند داد . در حقیقت ممکن است رو به افول حرکت کنند . اگرچه شاخص رنجش داگسی در آن زمان مهم تلقی می شد هنوز هم به عنوان طرحی سودمند در بالابردن فهم ما از تعاملات میان گردشگران و میزا در نظر گرفته می شود .

مراحل مختلف نظریه شخص سنجش داگسی عبارتند از :

1 . رضایت        2 . بی تفاوتی    3. آزردگی         4.  خصومت

 

 

نظریه باتلر

باتلر جغرافیدان از نظریات مختلفی از جمله کریس تایلر ، پلاگ ، کوشن و داگسی کمک گرفت تا نظریه و مدل فرد را ارائه نماید . باتلر مدل خود را در سال 1980 ارائه داد که نه تنها اذعان کرد که نظریات وی با نظریه های پیشین پیوند دارند . بلکه اظهار نمود که نظریاتش بر پایه مفهوم بازرگانی و بازاریابی چرخه عمر محصول هستند . چرخه عمر محصول به طور خلاصه نظریه ای است که در آن اینگونه تصور می شود . که میزان فروش یک محصول جدید به آرامی رشد می کند . و پس از آن رشد سریعی را تجربه می کند تا جایی که به ثبا ت می رسد . و متعاقباً آن رو به افول می رود . و به کارگیری ایم مدل در مور مقصد های گردشگری نشانه گر این است که تفریحگاهها در طول زمان توسعه و ثبات یافته و طی این مراحل صنعت گردشگری شمار روز افزون از گردشگران را دارا می باشد.

پس از مرحله ثبات احتمالات زیادی وجود دارد . ممکن است تفریحگاهها یا مقصد بدون هیچگونه افزایش یا کاهش در تعداد گردشگر به رکورد برسد دچار افول شده و یا تجدید حیات نماید . اکنون ویژگی های هر مرحله را بررسی می کنیم .

1.        مرحله اکتشاف : درا ین مرحله ، تعداد بسیار اندکی از گردشگران ماجراجو که بدون هیچگونه تسهیلات عمومی از اماکن بازدید می کنند جذب منطقه می شوند . بازدید کنندگان به جهت خصیصه فیزیکی و طبیعی در تفریحگاهها جذب آن می شوند .

2.       مشارکت : تعامل محدود میان ساکنین محلی و صنعت در حال توسعه گردشگری منجر به فراهم آوردن خدمات اولیه می شود . تبلیغات بیشتر الگوهای تعریف پذیری از تنوع فصلی ارائه می دهد ، بازار معینی پدید می آید .

3.      توسعه : دیگر تسهیلات گردشگری و افزایش تلاشهای پیشبردی به همراه کنترل بیشتر بازار گردشگری توسط غیر محلی ها از ویژگی های این مرحله است .

4.       ثبات : گردشگری تبدیل به بخش مهمی از اقتصاد محلی شده است . اما شاخص های رشد و کاهش نداشته اند . ناحیه تجاری مناسبی شکل گرفته است . و برخی از تسهیلات گروه دوم در نظر گرفته می شود . در این مرحله گردش های محلی برای توسعه فصل گردشگری صورت می گیرد .

برنامه ریزی گردشگری :

در کشورهایی که گردشگری رونق زیادی ندارد برنامه ریزی می تواند رهنمون لازم را برای توسعه آن فراهم نماید. برای مناطقی که گردشگری دارند ، برنامه ریزی اغلب برای حیات دوباره این بخش و حفظ صنعت در آن منطقه لازم است . ابتدا گردشگری باید در سطوح منطقه ای و ملی برنامه ریزی گردد . در این سطوح برنامه ریزی سیاسته های توسعه گردشگری ، طرح های ساختاری ، استانداردهای تسهیلات ، عوامل سازمانی و عناصر دیگر لازم برای توسعه و مدیریت گردشگری مد نظر قرار می گیرد . سپس در چهارچوب برنامه ریزی محلی و منطقه ای می توان طرحهای تفضیلی بیشتری برای جاذبه های گردشگری ، تفرجگاهها ، توسعه گردشگری شهری و روستایی و سایر اشکال توسعه گردشگری تهیه نمود . برنامه ریزی گردشگری ملی و منطقه ای چندین فایده خاص و مهم دارد . این امتیازات عبارتند از :

1.        تعیین سیاستها و اهداف کلی توسعه گردشگری و اینکه بدانیم گردشگری در صدد انجام  چیست و چگونه این اهداف را می توان بدست آورد .

2.       توسعه گردشگری به شکلی صورت می گیرد که منابع فرهنگی و طبیعی آن برای مدتی نامحدود نگهداری و برای استفاده حال و آینده حفظ شود .

3.      ادغام گردشگری با سیاستهای توسعه کلان و الگوهای کشور و منطقه و ایجاد پیوندهای نزدیک میان گردشگری و دیگر بخشهای اقتصاد.

4.       فراهم کردن شالوده منطقی برای تصمیم گیری بخش های دولتی و خصوصی درباره توسعه گردشگری

5.      مطلوب سازی و تعدیل منافع اقتصادی ، محیطی و اجتماعی گردشگری با تقسیم صحیح این منافع و کاهش مشکلات اجتماعی گردشگری .

6.       ممکن ساختن توسعه هماهنگ بسیاری از عناصر بخش گردشگری به عبارت دیگر مرتبط ساختن جاذبه ها ، فعالیت ها، تسهیلات و خدمات گردشگری با بخش های گوناگون و فزاینده بازارهای گردشگری مختلف.

اکنون روش برنامه ریزی شده برای توسعه گردشگری در سطوح منطقه ای و مالی بصورت یک اصل در بسیاری از نقاط پذیرفته شده است . گرچه هنوز اجرای طرحها و سیاستها در برخی از مناطق ضعیف می باشد . بسیاری از کشورها و مناطق آنها برنامه گردشگری در دست تهیه دارند . کشورهایی که تاکنون چنین طرحهایی را اتخاذ نکرده اند . می بایست در آینده ای نزدیک این مسئله را مد نظر خود قرار دهند . 

در برخی از کشورها طرحها از مدتها پیش برنامه ریزی شده اند . و شاید امروز قدیمی و منسوخ گردیده باشند . لازم است بر اساس شرایط کنونی و روند آتی کشور بازنگری شود. در حال حاضر بر اساس تجربه بدست آمده روش ها و فنون برنامه ریزی گردشگری به خوبی درک شده است .  با اطمینان زیادی می توان گفت  که  اگر  برنامه ریزی اجرا گردد منافع زیادی برای هر منطقه به همراه خواهد آورد .  برنامه ریزی گردشگری به عنوان یک نظام هماهنگ یکی از مفاهیم اساسی برنامه ریزی گردشگری این است که گردشگری باید به عنوان یک نظام مرتبط با عوامل عرضه و تقاضا در نظر گرفته شود . عوامل تقاضا بازارهای گردشگری داخلی و بین المللی و ساکنین محلی می باشند که جاذبه های گردشگری ، تسهیلات و خدمات استفاده می کنند. عوامل عرضه فعالیتها و جاذبه های گردشگری محل اقامت و دیگر تسهیلات و خدمات می باشد .

جاذبه ها شامل : هتل ها ، متل ها ، مهمانپذیرها و هر مکان دیگر است که گردشگران در آنجا شب را به استراحت می گذرانند . مقوله خدمات و تسهیلات گردشگری نیز در بر گیرنده مواردی چون امور سیاحتی و مسافرتی ، رستورانها ، خرید و امور بانکی ، ارز ، خدمات و امکانات پستی و پزشکی است . عوامل عرضه تولیدات گردشگری نامیده می شود .  

عناصر دیگری نیز به عناصر عرضه مربوط می گردد به منظور قابل استناد کردن خدمات و امکانات و تاسیسات زیربنایی مورد نیاز است . تاسیسات زیربنایی گردشگری به طور ویژه شامل :

تاسیسات هوایی ، زمینی ، راه آهن ، دریایی ، آب رسانی ، برق رسانی ، فاضلاب ، دفع فاضلاب، و زباله و مخابرات می باشد.

سیستم گردشگری :

                      عوامل عرضه                                  عوامل تقاضا

                جاذبه ها و فعالیتها                                  بازارهای گردشگری بین المللی

                       محل اقامت                                      بازارهای گردشگری داخلی

       دیگر خدمات و تسهیلات                                    استفاده ساکنین از جاذبه ها

                 عناصر سازمانی                                      امکانات و خدمات گردشگری

ایجاد تاسیسات زیربنایی مناسب نیز برای حفاظت از محیط زیست حائز اهمیت می باشد . این امر به حفظ سطح بالایی از کیفیت محیطی کمک می نماید که برای گردشگری نیازمند عناصر نهادی معین است . این عناصر عبارتند از :

1.        ساختارهای سازمانی بویژه دفاتر گردشگری دولتی و اتحادیه گردشگری بویژه بخش خصوصی مانند اتحادیه  هتل ها .

2.       قوانین و مقررات مربوط به گردشگری از قبیل تعیین استاندارد ها و صدور مجوز برای هتلها و آژانسهای مسافرتی و سیاحتی

3.      برنامه های آموزشی و کارآموزی و موسسات کارآموزی برای آماده سازی افراد جهت کار موثر درامروز گردشگری و پرورش نیروی کار

4.       فراهم نمودن سرمایه به منظور توسعه جاذبه ها ، تسهیلات ، خدمات و تاسیسات زیربنایی گردشگری و ایجاد ساز و کارهایی برای جلب سرمایه گذاری

5.       تدوین برنامه های بازاریابی و تبلیغاتی جهت شناشاندن کشور و منطقه به گردشگران و ترغیب آنها به بازید از منطقه ایجاد تسهیلات و خدمات و اطلاع رسانی گردشگری در مناطق مختلف گردشگری.

6.       ایجاد تسهیلات مسافرتی شامل اخذ ویزا  گمرک و ارائه دیگر خدمات و امکانات برای ورودی و خروجی گردشگری      

همچنین عناصر سازمان شامل نحوه بالا بردن و تصمیم منافع اقتصادی گردشگری و اقداماتی برای حفاظت از محیط زیست و کاهش مسائل اجتماعی زیان آور و حفظ و نگهداری میراث فرهنگی مردم در  مناطق  سیاحتی  می باشد . به عنوان یک نظام مرتبط ، این امر حائز اهمیت که هدف برنامه ریزی گردشگری توسعه کلی همه بخش های نظام ، اعم از عوامل عرضه و تقاضا و عناصر سازمانی است . اگر ا ین نظام در جهت توسعه هماهنگ همه بخش ها برنامه ریزی گردد عملکرد موازی خواهد داشت و منابع مطلوبی را به ارمغان خواهد آورد .

تدوین و اتخاذ طرح و سیاست های توسعه گردشگری برای یک ناحیه به منظور هدایت و تصمیم گیری در خصوص سیاست های توسعه گردشگری می باشد . برنامه ریزی گردشگری باید به عنوان یک روند دائمی و انعطاف پذیر شناخته شود  . در چهار چوب سیاست ها و پیشنهادها باید انعطاف پذیری وجود داشته باشد . تا امکان  سازش با تغییر شرایط حاصل گردد یک برنامه ریزی انعطاف ناپذیر اجازه نخواهد داد که توسعه پذیرای تغییرات باشد . ممکن است با پیشرفتهای فن آوری حمل و نقل تحولی بر اشکال جدید گردشگری تغییراتی در روند بازار رخ دهد. چنین حالتی اگر برنامه گردشگری انعطاف پذیر باشد اهداف اساسی آن نباید از میان برود . ولی ممکن است الگوهای توسعه تغییر یابند به هر حال توسعه پایدار باید کماکان حفظ گردد .

برنامه ریزی برای توسعه پایدار :

در حال حاضر روش اساسی که در برنامه ریزی توسعه به کار می رود همانطور که در سایر انواع توسعه اعمال     می گردد ، نایل شدن به توسعه پایدار است . روش توسعه پایدار مستلزم این می باشد که منابع طبیعی و فرهنگی و سایر منابع گردشگری برای استفاده دائم درآیند ، حفظ گردد. در همین حال همچنان منافعی برای جامعه امروز داشته باشد . از اوایل دهه هشتاد نظریه توسعه پایدار در سطح بین الملل از اهمیت بیشتری برخوردار است . با وجود این طرحهای گردشگری تا پیش از این دوره اغلب به مسئله حفاظت از منابع گردشگری می پردازند . روش توسعه پایدار در برنامه گردشگری بسیار حائز اهمیت است . چرا که بیشترین توسعه گردشگری متکی بر جاذبه ها و فعالیتهایی است که به محیط طبیعی ، میراث تاریخی ، و الگوهای فرهنگی مناطق مربوط می شود . اگر این منابع ضایع و نابود گردند مناطق سیاحتی نمی توانند گردشگران را جلب کنند و در نتیجه گردشگری موفقی وجود نخواهد داشت . به طور کلی اکثر گردشگران به دنبال مقصدهایی هستند که از کیفیت محیطی بالایی برخوردارند . این از فوائد مهم گردشگری این است که بر اساس مفهوم پایداری به درستی توسعه یابد . می تواند تا حد زیادی به توجیح حفظ منابع طبیعی و فرهنگی یک منطقه و پرداختن هزینه بر حفظ ان کمک کند . بنابراین گردشگری می تواند وسیله ای مهم برای حفظ محیط زیست در مناطقی باشد که در غیر این صورت قابلیت محدودی برای برآوردن اهداف حفاظت و حرات محیطی باشد .

یک روش اساسی برای نیل به توسعه پایدار روش برنامه ریزی محیطی می باشد . برنامه ریزی محیطی مستلزم این است که تمام عناصر محیطی در تعیین مناسب ترین محل و نوع توسعه به دقت مورد بررسی تحلیل و توجه قرار می گیرد . به عنوان مثال در این روش تویعه کامل گردشگری در دشتهای سیلابی و با تپه هایی با شیب تند مورد بررسی قرار نمی گیرد .یک جنبه مهم توسعه پایدار تاکید بر گردشگری مبتنی بر جامعه است . در این رویکرد به گردشگری و دخالت جامعه در فرایند برنامه ریزی پیشبرد انواع گردشگری پرداخته می شود . که فوایدی برای اجتماعات محلی ایجاد می کند .  این رویکرد فنونی را به کار می گیرد  که تعیین کننده بیشتر منافع گردشگری به ساکنان محلی و نه تخریب آن تعلق می گیرد . و حداکثر رساندن منافع ساکنین منجر به پذیرش هر چه بیشتر آن در گردشگری می باشد .  روش گردشگری مبتنی بر اجتماعات در سطوح محلی و تفصیلی به کار برده می شود . اما می تواند به عنوان یک سیاست کلی در سطوح منطقه ای و ملی ارائه گردد . منافعی که به جوامع محلی تعلق می گیرد برای کشور نیز سود مند می باشد . از طریق درآمد و ارز حاصله از اشتغال به وجود آمده و به حمایت اجتماعات محلی از توسعه ملی گردشگری و سیاسته های حفظ محیط زیست می انجامد .

مفهوم گردشگری کیفی نیز به توسعه پایدار مربوط می شود . امروزه این روش بیش از پیش به کار برده می شود . از نقطه نظر بازاریابی می توان به گردشگری موفقی دست یافت . و همین طور منافع زیادی را برای ساکنین محلی و محیط زیست آنها به همراه آورد . گردشگری کیفی الزاماً به معنای گردشگری پرخرج نیست . بلکه به آن دسته از جاذبه ها ، تسهیلات و خدمات گردشگری اشاره می کند . که در مقابل پول پرداختی ارزش دارند و منافع گردشگری را حفظ می کنند . و نوعی از گردشگری را جذب می کنند که برای جامعه و محیط محلی احترام و ارزش قایلند .

توسعه گردشگری کیفی می تواند به صورت موثرتری در جلب گردشگران باریک بین به رقابت بپردازد . همچنین از نظر زیست محیطی و اجتماعی گردشگری کیفی بیشتر می تواند خود را حمایت کند . رسیدن به گردشگری کیفی وظیفه بخشهای خصوصی و دولتی می باشد . این مفهوم باید به عنوان مفهوم ضروری در برنامه ریزی گردشگری و فرایند مدیریت و توسعه جای گیرد .

مشارکت مردم در برنامه ریزی :

برنامه ریزی به نفع مردم صورت می گیرد و آنها باید در برنامه ریزی و توسع گردشگری در مناطق خود دخیل باشند . از طریق این مشارکت ، توسعه گردشگری اتفاق نظر مردم را از انچه آنها می خواهند نشان می دهد . همچنین اگر ساکنین در تصمیمات مربوط به توسعه و برنامه ریزی گردشگری شرکت کنند و اگر متوجه مزایای امر گردشگری باشند ، احتمالا بیشتر انها حمایت خواهند کرد . در سطوح ملی و منطقه ای برنامه ریزی در طرحهای گردشگری روش معمول برای جلب مشارکت مردم ایجاد کمیته تدارکاتی می باشد . این کمیته تیم برنامه ریزی را راهنمایی کرده و کار آنها را بویژه گزارش های پیش  نویس  شده   پیشنهادی سیاستی و برنامه ریزی  را  مرور  می کنند. یک کمیته تدارکاتی نوعاً متشکل از نمایندگان آژانس های دولتی و وابسته به امور گردشگری ، بخش خصوصی ، سازمانهای اجتماعی ، مذهبی و دیگر سازمانهای مربوط است .

همچنین دوباره طرح مزبور می توان جلسات علنی همکانی را برگزار نمود . در این جلسان برای اشخاص فرصتی ایجاد می شود تا دوباره این طرح اطلاعاتی نظرات مناسب را کسب کرده و نسبت به آن آگاه گردند . زمانی که طرح تکمیل می گردد .  روش معمول دیگر برگزاری سمینار گردشگری در حوزه منطقه ای و ملی است . این سمینارها به شرکت کنندگان و امور مردم در ارتباط با اهمیت توسعه کنترل شده گردشگری از پیشنهادهای طرح آگاهی می دهد . چنین سمینارهایی ، اغلب از تبلیغات گسترده در رسانه های گروهی برخوردار است ...

 در یک کشور یا منطقه پهناور معمول این ا ست که مراجع اصلی با مشارکت مردم مانند آنچه ذکر شده طرحح گردشگری را تهیه کنند . این روش را می توان رویکرد از   « بالا به پایین »   نامید .

رویه دیگری که بعضی از موارد استفاده قرار می گیرد رویکرد از « پایین به بالا  »  می باشد . این روش شامل برپایی جلساتی با حضور جوامع یا بخش های محلی به منظور تعیین نوع توسعه ای است که آنها می خواهند داشته باشد.سپس این عقاید و اهداف محلی در طرح منطقه ای و ملی گنجانیده می شود . این روش به مشارکت محلی بیشتر عامه مردم در روند برنامه ریزی نائل می گردد .

ولی زمان بیشتری صرف می گردد و ممکن است منجر به ایجاد اهداف سیاست ها و پیشنهاد های توسعه متضادی در میان مناطق محلی شود .

برای ایجاد یک طرح منسجم باید این اختلافات در سطوح منطقه ای و ملی برطرف شود . این نکته حائز اهمیت است که الگوهای توسعه مناطق محلی ، مکمل و تقویت کننده یکدیگر می باشند . و در عین حال احتیاجات و خواسته های جوامع محلی را منعکس می کنند .  اغلب موارد ادغام روشهای از« بالا به پائین و از پائین به بالا » نتایج خوبی را به بار می آورد .

فرایند تهیه طرحهای گردشگری مبتنی بر روش پایدار ، منسجم و قابل اجرا در سطوح منطقه ای و ملی است ، که به آنها اشاره گردید . که از آن به عنوان روش «  قدم به قدم »   نام برده می شود . که قابل استفاده در هرگونه شرایط برنامه ریزی ملی و منطقه ای است .

تدارکات تحقیق :

نخستین قدم در فرایند برنامه ریزی تدارکات تحقیق است . تانوع هدایت توسعه مورد لزوم را فراهم کند . تدارکات تحقیق محدوده اختیارات پروژه ، انتخابات تیم تحقیق برای اجام تحقیق ، تعیین یک کمیته تدارکاتی و سازماندهی فعالیت های تحقیق را در بر می گیرد . برای تحقیق برنامه ریزی ، محدوده اختیارات و فنون اجرایی و اگر طرح ملی و منطقه ای باشد ( ملاحظه خاص آن از جمله موضوعات اقتصادی محیطی و یا اجتماعی و عناصر مهم سازمان ) باید در محدوده اختیارات مشخص گردد . تا این تحقیق به نتایج دلخواه منتج گردد .بسیاری از مکانها از لحاظ گردشگری به طور محدودی توسعه یافته اند و الگوهای موجود باید در این مکانها مشخص گردیده و محدوده اختیارات مد نظر قرار گیرد . سایر کشور ها و مناطق ممکن است توسعه قایل ملاحظه ای از نظر گردشگری داشته باشند . ولی احتمالاً این توسعه در حال کاهش و یا در شکلی نیست که منافع مطلوب تولید را در بر داشته باشد . بنابراین محدوده اختیارات بر نحوه شکوفا ساختن و اصلاح توسعه حاضر و نحوه هدایت گسترش گردشگری در آینده تاکید خواهد داشت .

در یک مطالعه و تحقیق گنجاندن سطوح مختلف برمامه ریزی از قبیل طرحهای ملی و منطقه ای انظمام برنامه ریزی مشروح برای پروژه ها و ناحیه های نیازمند توسعه امری متداول می باشد . برنامه ریزی برای این سطوح باید در محدوده اختیارات باید یک افق زمانی (سال) ارائه کند که در آن تاریخ طرح ، اهداف و توصیه های آن محقق شود . برنامه ریزی افق های زمانی معمولاْ ۱۰ ساله و ۱۵ ساله تا ۲۰ ساله است . مرحله بندی و چهارچوب توسعه افق های زمانی برنامه ریزی (معمولا برای دوره های ۵ ساله) باید تعیین شود . تعیین افق زمانی و دوره های مرحله بندی یک چهار چوب زمانی برای انجام ژیش بینی ها ، هدف گیری و زمان بندی توسعه فراهم می نماید .

 تعیین اهداف  :

در اوایل اهداف برنامه ریزی ، اهداف توسعه گردشگری باید مشخص گردد . تعیین اهداف از اهمیت بالایی برخوردار است .زیرا آنها نتایج مورد نظر و دلخواه را از توسعه گردشگری در کشور یا منطقه بیان می کنند . معمولاْ اهداف به انواع مختلف از جمله فواید اقتصادی و اجتماعی مربوط می گردند . بعلاوه این اهداف ملاحظات خاصی را مشخص می نمایند . که باید در توسعه گردشگری از قبیل به حداقل رسانیدن اثرات محیطی ، اجتماعی و فرهنگی رعایت شوند .اهداف یابد یا مشورت نزدیک با دولت یا کمیته تدارکاتی تعیین گردند . زیرا عوامل تعیین کننده اولیه طریح و سیاست های توسعه در گردشگری می باشد . ابتدا اهداف به طور مقدماتی تعیین می گردد و سژس بر اساس نتایج بررسی ها ، تحلیل ها و تدوین طرح پالایش می گردد. برخی از اهداف مقدماتی ممکن ا ست در تضاد با یکدیگر باشند نمی توان به طور واقع گرایانه به تمام آنها دست یافت . برای مثال یکی از اهداف ممکن است به حداکثر رساندن فواید اقتصادی گردشگری باشد و هدف دیگر ممکن است به حداقل رساندت اثرات محیطی ، اجتماعی و فرهنگی باشد . امکان ندارد که طرح و سیاستی را تهیه نمود که به طور همزمان به هر دو هدف مذبور حداقل در دوره دراز مدت نایل گردد . اهداف باید میان ملاحظات اقتصادی ، محیطی و فرهنگی توازن ایجاد کند . اهداف توسعه گردشگری باید تمام اهداف توسعه جامعه را که برای کشور یا منطقه پذیرفته شده  اند در خود منعکس و آنها را تقویت کنند . این امر بسیار حائز اهمیت است . تا گردشگری در الگوهای جامع توسعه به خوبی ادغام شود . با این وجود در پاره ای از موارد ممکن است برای رسیدن به آن دسته از اهداف گردشگری که منطقی به نظر برسند و به توسعه جامعه ملی و منطقه ای کمک می کنند . تصمصم بر تعیین اهداف عمومی نیز گرفته شود 

منبع:http://thekeeper.blogfa.com/cat-42.aspx


برچسب‌ها: شاخص رنجش داکسی٬ برنامه ریزی گردشگری٬ مدل باتلر
+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم دی ۱۳۹۲ساعت 2:58  توسط ابوالفضل صیامیان گرجی  | 

مطالب قدیمی‌تر